Νέοι κίνδυνοι για την υγεία των Ευρωπαίων σε μια ραγδαία εξελισσόμενη αγορά ναρκωτικών

Τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν νέους κινδύνους για την υγεία τους, καθώς οι αγορές ναρκωτικών εξελίσσονται ραγδαία και γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες. Την προειδοποίηση αυτήν απευθύνει ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA) μέσω της Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2026: Τάσεις και εξελίξεις, η οποία δημοσιεύθηκε σήμερα (¹).

Βασισμένη σε στοιχεία από 29 χώρες (ΕΕ-27, Νορβηγία και Τουρκία), η ετήσια επισκόπηση αναδεικνύει τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία που θέτει η ευρεία διαθεσιμότητα και χρήση ενός ολοένα και πιο ποικιλόμορφου φάσματος ουσιών, συχνά υψηλής δραστικότητας ή καθαρότητας. Συνεχίζουν να εμφανίζονται νέα προϊόντα κάνναβης, ενώ παράλληλα αυξάνεται η ποικιλία των οπιοειδών και των διεγερτικών ουσιών που διατίθενται στην αγορά. Η χρήση πολλαπλών ουσιών είναι επίσης συχνή, καθώς τα άτομα συνδυάζουν ουσίες με τρόπους που αυξάνουν τον κίνδυνο και δυσχεραίνουν την αντιμετώπιση. Το αν η Ευρώπη θα καταφέρει να διαχειριστεί αυτές τις σύνθετες προκλήσεις θα εξαρτηθεί από την ενίσχυση των υπηρεσιών και τη συνεχή επένδυση στην πρόληψη, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη.

Νέες ψυχοδραστικές ουσίες εξακολουθούν να ανιχνεύονται με ρυθμό περίπου μίας ουσίας ανά εβδομάδα. Το 2025 αναφέρθηκαν για πρώτη φορά 50 νέες ψυχοδραστικές ουσίες στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός των ουσιών που παρακολουθούνται από τον EUDA να ανέλθει σε 1 050. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ισχυρά νέα συνθετικά οπιοειδή, τα οποία ενέχουν αυξημένο κίνδυνο απειλητικής για τη ζωή τοξίκωσης. Το άτμισμα ή η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου με προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη, αποτελεί πλέον κοινή συμπεριφορά των εφήβων στην Ευρώπη (ESPAD, 2024). Στα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν κατασχεθεί συσκευές ατμίσματος που περιέχουν άλλες ουσίες, όπως συνθετικές και ημισυνθετικές μορφές κάνναβης, κάτι που εγείρει ανησυχίες ότι οι ουσίες αυτές μπορεί να εξελιχθούν σε μέσο χρήσης άλλων επιβλαβών ουσιών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ενδεχομένως και νέα συνθετικά οπιοειδή.

Πέρα από τις επιβλαβείς συνέπειες για την υγεία και την κοινωνική ευαλωτότητα, η Έκθεση υπογραμμίζει τον συνεχιζόμενο αντίκτυπο των αγορών ναρκωτικών στην ασφάλεια της Ευρώπης. Ο εκφοβισμός και η βία που συνδέονται με τα ναρκωτικά εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης και της στρατολόγησης ευάλωτων νέων από εγκληματικές ομάδες, με σκοπό τη διακίνηση ναρκωτικών και τη διάπραξη βίαιων πράξεων.

Ταυτόχρονα, τα δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών προσαρμόζονται γρήγορα στις προσπάθειες επιβολής του νόμου. Μετά την εντατικοποίηση των αστυνομικών επιχειρήσεων σε μεγάλους ευρωπαϊκούς λιμένες, οι εγκληματίες αλλάζουν τις διαδρομές και τις μεθόδους τους για να αποφύγουν τον εντοπισμό. Χρησιμοποιούν ολοένα και συχνότερα μικρότερους λιμένες, θαλάσσιες μεταφορές με ταχύπλοα σκάφη και άλλα σκάφη, καθώς και ημιυποβρύχια, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εξελιγμένες τεχνικές απόκρυψης. Οι εξελίξεις αυτές δυσχεραίνουν τον εντοπισμό της παράνομης διακίνησης και επιβάλλουν μεγαλύτερες απαιτήσεις στις αρχές επιβολής του νόμου και στις τελωνειακές αρχές.

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά και το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, σε συνδυασμό με τους προτεινόμενους νέους κανόνες για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των πρόδρομων ουσιών, αποτελούν μέρος μιας ολοκληρωμένης αντίδρασης της ΕΕ στο εξελισσόμενο φαινόμενο των ναρκωτικών.

Ο κ. Magnus Brunner, Ευρωπαίος Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, δηλώνει: «Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά αποκαλύπτει το ανθρώπινο κόστος της χρήσης ουσιών, με τα πιο πρόσφατα ετήσια στοιχεία να καταδεικνύουν τουλάχιστον 7 600 θανάτους ατόμων από υπερβολική δόση. Πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να αποτρέψουμε τον καταιγισμό της αγοράς από επικίνδυνα νέα προϊόντα και να αξιοποιήσουμε όλη την ισχύ του νόμου ώστε να πλήξουμε το επιχειρηματικό μοντέλο των παράνομων διακινητών. Χάρη στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης της ΕΕ, εντοπίζουμε εγκαίρως τις νέες τάσεις. Μέσω του σχεδίου δράσης για την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, παρείχαμε στις ευρωπαϊκές αρχές έναν σαφή οδηγό δράσης. Εντείνοντας τη διεθνή συνεργασία, οικοδομούμε ένα παγκόσμιο μέτωπο για την αντιμετώπιση αυτού του εγκληματικού εμπορίου.»

Η Δρ. Lorraine Nolan, Εκτελεστική Διευθύντρια του EUDA, προσθέτει:

Οι αγορές ναρκωτικών εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς, ενώ το εύρος των ουσιών που κυκλοφορούν στους δρόμους της Ευρώπης γίνεται ολοένα και πιο απρόβλεπτο.» Αυτό εγείρει τον εξής κίνδυνο: τα άτομα μπορεί να κάνουν χρήση ουσιών υψηλής δραστικότητας, συχνά χωρίς να το γνωρίζουν. Σήμερα, η ύπαρξη αξιόπιστων στοιχείων είναι σημαντικότερη από ποτέ. Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά παρέχει στοιχεία που διασφαλίζουν ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι επαγγελματίες και οι κοινότητές μας είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι. Παράλληλα, ο EUDA ενισχύει τα συστήματα παρακολούθησης και ετοιμότητας, προκειμένου να προστατεύσει καλύτερα τους Ευρωπαίους πολίτες και να υποστηρίξει την αποτελεσματική αντιμετώπιση των συνδεόμενων με τα ναρκωτικά προβλημάτων. Είναι απαραίτητο να ακολουθείται μια ισορροπημένη προσέγγιση, η οποία θα αντιμετωπίζει τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση ναρκωτικών. Εκτός από το να βασίζεται στην επιστήμη, πρέπει επίσης να εστιάζει στα ανθρώπινα δικαιώματα και στη δημόσια υγεία.

Κάνναβη: μεταβαλλόμενες διαδρομές, πιο ισχυρά προϊόντα, νέοι κίνδυνοι για την υγεία

Οι παράνομες διαδρομές εφοδιασμού και οι μέθοδοι διακίνησης κάνναβης εξελίσσονται, με αυξανόμενες ποσότητες φυτικής κάνναβης να διακινούνται από χώρες εκτός Ευρώπης, ιδίως από τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και, σε μικρότερο βαθμό, από την Ταϊλάνδη. Η υπερπαραγωγή, οι χαμηλότερες τιμές και ο έντονος ανταγωνισμός στην αγορά κάνναβης της Βόρειας Αμερικής έχουν οδηγήσει σε πλεόνασμα φθηνότερων προϊόντων υψηλότερης δραστικότητας στην περιοχή αυτήν. Τα φορτία από τον Καναδά προς την Ευρώπη μεταφέρονται συνήθως κρυμμένα σε εμπορευματοκιβώτια θαλάσσιων μεταφορών, ενώ εκείνα από τις Ηνωμένες Πολιτείες εντοπίζονται συνήθως σε ταχυδρομικές αποστολές.

Οι κατασχέσεις που πραγματοποιούνται σε μεγάλους λιμένες καταδεικνύουν την τάση αυτήν. Το 2025 οι αρχές κατάσχεσαν περίπου 21 τόνους φυτικής κάνναβης σε καθέναν από τους λιμένες του Ρότερνταμ και της Αμβέρσας, κυρίως καναδικής προέλευσης. Παράλληλα με τις ροές αυτές, αναδύονται ανησυχίες για την υγεία. Το 2025 ο EUDA εξέδωσε την πρώτη Αναφορά Κινδύνου μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος Επαγρύπνησης για τα ναρκωτικά σχετικά με την κάνναβη της Βόρειας Αμερικής, επισημαίνοντας τους κινδύνους που προκύπτουν από δυνητικά επικίνδυνα φυτοφάρμακα. Αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις και για συνέχιση της διεθνούς συνεργασίας.

Η κάνναβη είναι το πιο διαδεδομένο παράνομο ναρκωτικό στην Ευρώπη, με 24,9 εκατομμύρια Ευρωπαίους ενήλικες (ηλικίας 15 έως 64 ετών) να εκτιμάται ότι έχουν κάνει χρήση της ουσίας κατά το τελευταίο έτος. Η ευρύτερη διαθεσιμότητα πιο ισχυρών και διαφοροποιημένων προϊόντων κάνναβης αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία, καθιστώντας την αντιμετώπιση του προβλήματος πιο περίπλοκη. Η χρήση κάνναβης αφορά το ένα τρίτο (33 %) των ατόμων που εισέρχονται σε προγράμματα θεραπείας στην Ευρώπη, αριθμός που εκτιμάται ότι αντιστοιχούσε σε 104 000 άτομα το 2024. Εξ αυτών, 62 000 ξεκίνησαν θεραπεία για πρώτη φορά. Η κάνναβη, συμπεριλαμβανομένων των προϊόντων υψηλής δραστικότητας, των εκχυλισμάτων και των βρώσιμων προϊόντων, έχει συνδεθεί με περιστατικά που προσέλευσης στα επείγοντα νοσοκομείων. Η νόθευση των προϊόντων κάνναβης με ισχυρά συνθετικά κανναβινοειδή και η ευρεία διαθεσιμότητα ημισυνθετικών κανναβινοειδών αυξάνουν τον κίνδυνο επιβλαβών συνεπειών. Και οι δύο κατηγορίες διατίθενται σε προϊόντα ατμίσματος και βρώσιμα προϊόντα, κάτι που εγείρει ανησυχίες ότι προσελκύουν άτομα χωρίς προηγούμενη εμπειρία χρήσης, και πιθανώς άτομα μικρότερης ηλικίας.

Οι πολιτικές για την κάνναβη συνεχίζουν να εξελίσσονται στην Ευρώπη, ενώ ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αλλάξει, ή επανεξετάζουν επί του παρόντος, την προσέγγισή τους όσον αφορά τη χρήση και τη διάθεση κάνναβης. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης και αξιολόγησης και διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η Τσεχία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα επιτρέπουν την περιορισμένη καλλιέργεια κατ’ οίκον. Η Γερμανία και η Μάλτα επιτρέπουν επίσης τις μη κερδοσκοπικές πωλήσεις σε μέλη ελεγχόμενων ενώσεων καλλιέργειας, ενώ στην Ολλανδία αξιολογούν την προσέγγιση παραγωγής κάνναβης σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις και πώλησής της σε «coffeeshop». Μέσω της ευρωπαϊκής εργαλειοθήκης πολιτικής για την κάνναβη, ο EUDA υποστηρίζει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, προωθώντας τη συγκρίσιμη παρακολούθηση και αξιολόγηση κάθε μορφής πολιτικής ελέγχου της κάνναβης.

Οπιοειδή: τα νέα συνθετικά οπιοειδή απειλούν τη δημόσια υγεία, ενώ παράλληλα η αγορά ηρωίνης παραμένει ανθεκτική

Τα οπιοειδή, σε συνδυασμό συνήθως με άλλες ουσίες, παραμένουν η κύρια αιτία θανάτων που οφείλονται στη χρήση ναρκωτικών στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του EUDA, το 2024 σημειώθηκαν τουλάχιστον 7 600 θάνατοι από υπερβολική δόση στην ΕΕ, οι περισσότεροι από τους οποίους συνδέονταν με πολλαπλή χρήση ουσιών. Σε ορισμένες χώρες, τα οπιοειδή πλην της ηρωίνης, στα οποία περιλαμβάνονται τα άκρως ισχυρά συνθετικά οπιοειδή, φάρμακα που χρησιμοποιούντα στη θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών και αναλγητικά φάρμακα, ανιχνεύθηκαν σε σημαντικό ποσοστό θανάτων από υπερβολική δόση.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα νέα συνθετικά οπιοειδή, τα οποία συχνά είναι υψηλής δραστικότητας, με 95 από αυτά να έχουν εντοπιστεί στην Ευρώπη από το 2009. Μόνο το 2025 αναφέρθηκαν στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης της ΕΕ (EWS, ΣΕΠ) επτά νέα συνθετικά οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των νιταζενίων και των ορφινών. Στο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης αναφέρονται επίσης ολοένα και περισσότερο ψευδεπίγραφα φάρμακα που περιέχουν νιταζένια, τα οποία μιμούνται νόμιμα συνταγογραφούμενα φάρμακα, όπως η οξυκωδόνη ή η διαζεπάμη. Περισσότερα από 50 000 δισκία που περιείχαν νιταζένιο κατασχέθηκαν το 2024 από 10 χώρες, έναντι 23 000 το 2023 (και 380 το 2022). Υπάρχουν ανησυχίες ότι τέτοιου είδους δισκία ενδέχεται να διακινούνται σε ομάδες χωρίς ανοχή στα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των νέων. Ο EUDA συντονίζει ένα δίκτυο εγκληματολογικών και τοξικολογικών εργαστηρίων με στόχο την ενίσχυση της αναλυτικής ικανότητας και την παροχή εικόνας από το πεδίο. Ο Οργανισμός πραγματοποιεί επί του παρόντος αξιολόγηση απειλών σχετικά με τα νέα συνθετικά οπιοειδή στην Ευρώπη, κατόπιν αξιολόγησης που πραγματοποίησε σχετικά με τα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας στις χώρες της Βαλτικής το 2025.

Η γενική απαγόρευση που επέβαλε η Κίνα στα νιταζένια τον Ιούλιο του 2025 ενδέχεται να στρέψει την αγορά προς εναλλακτικές μορφές οπιοειδών. Στην Ευρώπη παρατηρείται αύξηση των αναφορών για ορφίνες. Από το 2024 έχουν ταυτοποιηθεί εννέα νέες ορφίνες, εκ των οποίων οι δύο (η κυχλορφίνη και η σπιροχλωρφίνη) αποτελούν επί του παρόντος αντικείμενο διερεύνησης από την ΕΕ. Στο διάστημα μεταξύ Ιουνίου 2024 και Ιανουαρίου 2026 αναφέρθηκαν 18 θάνατοι που συνδέονταν με χρήση ορφινών.

Οι θάνατοι που συνδέονται με τη χρήση φαιντανύλης, ενός ιδιαίτερα ισχυρού συνθετικού οπιοειδούς, υπογραμμίζουν την ανάγκη για επαγρύπνηση. Στη Βουλγαρία, η ουσία συνδέθηκε με περισσότερους από 100 θανάτους σχετιζόμενους με ναρκωτικά που αναφέρθηκαν μεταξύ 2024 και 2025. Η βελτίωση της πρόσβασης σε θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών, σε προγράμματα διανομής βελόνων και συρίγγων, καθώς και κατανάλωσης ναλοξόνης κατ’ οίκον, παραμένει καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων που σχετίζονται με τα οπιοειδή και για τη διασφάλιση ετοιμότητας και ανθεκτικότητας έναντι των αλλαγών που συντελούνται στην αγορά οπιοειδών. Ολοένα και περισσότερες χώρες προσφέρουν προγράμματα διάθεσης ναλοξόνης κατ’ οίκον (19 ευρωπαϊκές χώρες το 2025).

Στο μεταξύ, η ευρωπαϊκή αγορά ηρωίνης αποδεικνύεται ανθεκτική. Οι προηγμένες πρακτικές επεξεργασίας και νόθευσης, καθώς και η στρατηγική διαχείριση των μεγάλων αποθεμάτων του Αφγανιστάν (τα οποία εκτιμάται ότι αντιστοιχούσαν σε περίπου 12 000 τόνους όπιου το 2025) από τα δίκτυα διακίνησης, φαίνεται ότι έχουν λειτουργήσει ως αντισταθμιστικός παράγοντας έναντι της απότομης μείωσης της καλλιέργειας παπαρούνας έπειτα από την απαγόρευση των Ταλιμπάν το 2022. Η παραγωγή μετατοπίζεται επίσης σε άλλες περιοχές. Το Πακιστάν έχει αναδειχθεί σε πηγή οπίου και ηρωίνης, με περισσότερα από 9 000 εκτάρια καλλιέργειας παπαρούνας οπίου το 2025, ανταγωνιζόμενο την παραγωγή του Αφγανιστάν. Στην Ασία, η καλλιέργεια παπαρούνας οπίου στη Μιανμάρ έφτασε το 2025 στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, ξεπερνώντας τα 45 000 εκτάρια.

Κοκαΐνη: αυξανόμενες επιβλαβείς συνέπειες, χρήση κρακ και μεταβαλλόμενες τακτικές παράνομης διακίνησης

Η σημερινή Έκθεση δείχνει ότι η χρήση κοκαΐνης παραμένει σε υψηλά επίπεδα σε ολόκληρη την Ευρώπη, με περίπου 4,3 εκατομμύρια Ευρωπαίους ενήλικες (ηλικίας 15 έως 64 ετών) να έχουν κάνει χρήση της ουσίας κατά το τελευταίο έτος. Αυξάνεται επίσης η γεωγραφική εμβέλεια της κοκαΐνης, καθώς και οι επιβλαβείς της συνέπειες. Σύμφωνα με τις τελευταίες αναλύσεις των αστικών λυμάτων, από τις 85 πόλεις με διαθέσιμα στοιχεία τόσο για το 2024 όσο και για το 2025, οι 48 (57 %) ανέφεραν αύξηση στα υπολείμματα κοκαΐνης. Ο αριθμός των ατόμων που ξεκινούν θεραπεία για την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με τη χρήση κοκαΐνης εξακολουθεί να αυξάνεται. Η κοκαΐνη ήταν η δεύτερη πιο διαδεδομένη παράνομη ουσία μεταξύ των ατόμων που εισήλθαν για πρώτη φορά σε εξειδικευμένα προγράμματα θεραπείας για χρήση ουσιών το 2024, σύμφωνα με τις αναφορές περίπου 37 000 θεραπευομένων (αύξηση κατά 39 % από το 2018). Συνολικά, 74 000 άτομα που ξεκίνησαν θεραπεία ανέφεραν την κοκαΐνη ως την κύρια ουσία χρήσης τους.

Το 2024, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από 20 χώρες, πάνω από το ένα τέταρτο (27 %) των θανάτων που οφείλονται στη χρήση ναρκωτικών αφορούσε τη συγκεκριμένη ουσία. Η κοκαΐνη εξακολούθησε επίσης να αποτελεί την πιο συχνά αναφερόμενη ουσία στα επείγοντα περιστατικά που προσήλθαν σε νοσοκομεία που καταγράφουν σχετικά στοιχεία, καθώς αναφέρεται στο 26 % των περιστατικών. Υψηλού κινδύνου πρότυπα χρήσης κοκαΐνης, συμπεριλαμβανομένης της ενέσιμης χρήσης και της χρήσης σε συνδυασμό με οπιοειδή, αναφέρονται από προγράμματα ανάλυσης υπολειμμάτων σε σύριγγες και από χώρους εποπτευόμενης χρήσης.

Η κοκαΐνη κρακ επιτείνει τις ανησυχίες. Η χρήση της αποτελεί ορατό και δυνητικά αυξανόμενο πρόβλημα σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις, ιδίως μεταξύ περιθωριοποιημένων ομάδων. Αυτό μπορεί να οφείλεται στη μεγάλη διαθεσιμότητα κοκαΐνης, καθώς και στην ευκολία της τοπικής μετατροπής της κοκαΐνης σε σκόνη. Το 2024 εκτιμάται ότι 11 400 άτομα ξεκίνησαν θεραπεία για την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με το κρακ (έναντι 9 900 το 2023) —εκ των οποίων 4 300 ξεκίνησαν θεραπεία για πρώτη φορά. Η χρήση κοκαΐνης κρακ ασκεί ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις στους φορείς μείωσης της βλάβης και θεραπείας, καθώς καλούνται να ανταποκριθούν στις ανάγκες μιας ομάδας ατόμων που αντιμετωπίζει σοβαρά υγειονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η θεραπεία των προβλημάτων που σχετίζονται με την κοκαΐνη εξακολουθεί να εστιάζει στις ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις, ενώ οι έρευνες που αφορούν πιθανές φαρμακολογικές θεραπείες συνεχίζονται (π.χ. η πρωτοβουλία #ScaleUp). Το Σύστημα Αξιολόγησης Κινδύνων και Απειλών του EUDA διερευνά επί του παρόντος μια πιθανή αύξηση της χρήσης κοκαΐνης κρακ και των επιβλαβών συνεπειών της.

Έπειτα από χρόνια κατασχέσεων που έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ, ο όγκος κοκαΐνης που κατασχέθηκε στην Ευρώπη μειώθηκε σε 330 τόνους το 2024, έναντι 419 τόνων το 2023. Ωστόσο, ο αριθμός των κατασχέσεων αυξήθηκε σε 97 000 (95 000 το 2023), γεγονός που υποδηλώνει ότι οι διακινητές ενδέχεται να στρέφονται σε μικρότερες, πιο τμηματικές αποστολές για να αποφύγουν τον εντοπισμό. Παρότι οι μαζικές αποστολές μέσω θαλάσσιων λιμένων συντηρούν την υψηλή διαθεσιμότητα της ουσίας, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι οδοί και οι μέθοδοι διακίνησης διαφοροποιούνται. Υπάρχουν περισσότερες αναφορές για εκμετάλλευση μικρότερων λιμένων, παράλληλα με πιο εξελιγμένες μεθόδους απόκρυψης και θαλάσσιες μεταφορές.

Παράνομη επεξεργασία προϊόντων κοκαΐνης πραγματοποιείται επίσης εντός της Ευρώπης, κυρίως στην Ολλανδία. Το 2024 σε έξι κράτη μέλη της ΕΕ εξαρθρώθηκαν τουλάχιστον 42 εγκαταστάσεις παραγωγής κοκαΐνης (έναντι 34 το 2023). Σε αυτές περιλαμβάνονταν εγκαταστάσεις για τη δευτερογενή εκχύλιση κοκαΐνης που αποκρύπτεται χημικά εντός άλλων υλικών, όπως οι πλαστικές ύλες. Συνολικά, οι τελωνειακές αρχές και οι αρχές επιβολής του νόμου αντιμετωπίζουν ολοένα και πιο σύνθετες προκλήσεις, κάτι που απαιτεί ισχυρότερες διυπηρεσιακές και διασυνοριακές συνεργασίες και συνέργειες.

Κεταμίνη: αυξανόμενοι κίνδυνοι για την υγεία, καθώς το φάρμακο διοχετεύεται ολοένα και περισσότερο στην παράνομη αγορά

Η κεταμίνη, η οποία αποτελεί βασικό φάρμακο που χρησιμοποιείται για την αναισθησία και την ανακούφιση από τον πόνο, χρησιμοποιείται πλέον ολοένα και περισσότερο καταχρηστικά ως ψυχοδραστική ουσία στην Ευρώπη. Παρότι η συνολική κατανάλωση παραμένει σχετικά χαμηλή, γίνεται ολοένα και πιο συχνή σε ορισμένους χώρους όπου συχνάζουν νέοι και σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης, όπου συνήθως λαμβάνεται ενδορινικά σε μορφή σκόνης. Οι κίνδυνοι για την υγεία περιλαμβάνουν από οξεία δηλητηρίαση έως χρόνιες βλάβες, όπως σοβαρές βλάβες στην ουροδόχο κύστη που συνδέονται με εντατική χρήση.

Πολλαπλοί δείκτες υποδηλώνουν ότι η κεταμίνη αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη παρουσία στο τοπίο των ναρκωτικών στην Ευρώπη. Το 2024 το 14 % των συμμετεχόντων στην ευρωπαϊκή διαδικτυακή έρευνα για τα ναρκωτικά, οι οποίοι είχαν κάνει χρήση ναρκωτικών το προηγούμενο έτος, ανέφεραν ότι είχαν κάνει χρήση κεταμίνης, συνήθως σε συνδυασμό με αλκοόλ ή άλλες ουσίες (π.χ. MDMA). Η τελευταία ευρωπαϊκή ανάλυση των αστικών λυμάτων έδειξε ότι τα υπολείμματα κεταμίνης αυξήθηκαν σε 40 από τις 66 πόλεις για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία για το 2024 και το 2025.

Ο αντίκτυπος αρχίζει να γίνεται αισθητός από τις υγειονομικές υπηρεσίες. Παρότι ο αριθμός των ατόμων που υποβάλλονται σε εξειδικευμένη θεραπεία για την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με την κεταμίνη εξακολουθεί να είναι χαμηλός, έχει τετραπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, σημειώνοντας αύξηση από 413 περιπτώσεις το 2019 σε 1 796 το 2024. Τα περισσότερα περιστατικά αναφέρονται από έξι κράτη μέλη της ΕΕ, κάτι που πιθανώς αντανακλά τη μακρόχρονη διαθεσιμότητα και υψηλότερα επίπεδα παράνομης χρήσης κεταμίνης σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης. Η πρόσβαση σε θεραπεία εξακολουθεί να παρουσιάζει ανισότητες στην Ευρώπη, κάτι που υπογραμμίζει την ανάγκη για κατάλληλες υπηρεσίες, καθώς και για στοχευμένη πρόληψη και ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους προς όσους ενδέχεται να μην έχουν επίγνωση των κινδύνων για την υγεία.

Το μεγαλύτερο μέρος της κεταμίνης που κατασχέθηκε στην παράνομη αγορά ναρκωτικών στην Ευρώπη προέρχεται από νόμιμη φαρμακευτική παραγωγή, ιδίως στην Ινδία. Εισάγεται νόμιμα στην ΕΕ, κυρίως μέσω της Γερμανίας, προτού διοχετευτεί μέσω παράνομων δικτύων (βλ. μελέτη του EUDA). Αυτή η σύγκλιση των νόμιμων αλυσίδων εφοδιασμού και της παράνομης διανομής εντείνει τις προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, τις ρυθμιστικές αρχές και τις αρχές επιβολής του νόμου.

Ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του EUDA, Δρ Franz Pietsch, συμπεραίνει τα εξής:

Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά παρέχει μια ετήσια εικόνα για το φαινόμενο των ναρκωτικών στην Ευρώπη και μια πολύτιμη βάση για την τεκμηρίωση των πολιτικών και των τρόπων αντιμετώπισης. Για πάνω από 30 χρόνια υποστηρίζει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τους επαγγελματίες του τομέα, παρέχοντάς τους αξιόπιστες και τεκμηριωμένες αναλύσεις που καθοδηγούν τη λήψη αποφάσεών τους. Καθώς το τοπίο των ναρκωτικών εξελίσσεται, η Έκθεση δεν παρέχει απλώς πληροφόρηση για τις δράσεις που αναλαμβάνουμε σήμερα, αλλά συμβάλλει επίσης στη διαμόρφωση των μέτρων που θα ληφθούν μελλοντικά. Η παρούσα έκδοση αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο EUDA προσφέρει προστιθέμενη αξία στα κράτη μέλη της ΕΕ και ενισχύει την ετοιμότητά μας στον τομέα αυτόν, εστιάζοντας στην επιστημονική έρευνα και στη βελτιωμένη εκτίμηση των κινδύνων.