Ένας 8ετής «εμφύλιος πόλεμος» χιμπατζήδων στην Ουγκάντα μπορεί να λέει πολλά για τον… άνθρωπο

Η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα γνωστή κοινότητα άγριων χιμπατζήδων στον κόσμο έχει διχαστεί και έχει περιέλθει σε μια φαύλη και άγρια «εμφύλια διαμάχη» τα τελευταία οκτώ χρόνια από την οποία δεν αποκλείεται να εξαχθούν συμπεράσματα για το πώς ξεκίνησαν οι πρώτοι άνθρωποι να αλληλοσκοτώνονται.

Chimpanzees in Uganda locked in vicious ‘civil war’, say researchers https://t.co/kGlL6y6Yc1

— BBC News (World) (@BBCWorld) April 10, 2026

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν είναι σαφές το πώς η άλλοτε δεμένη κοινότητα των χιμπατζήδων Ngogo στο Εθνικό Πάρκο Κιμπάλε της Ουγκάντας διχάστηκε. Από το 2018 μέχρι σήμερα οι μελετητές του «εμφύλιου πολέμου» των Ngogo έχουν καταγράψει 24 «φόνους» συμπεριλαμβανομένων 17 μωρών. Ωστόσο, ο πραγματικός αριθμός των νεκρών είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς είναι ιδιαίτερα δύσκολη η καταγραφή των απωλειών σε μια τόσο μεγάλη έκταση σαν αυτή του Εθνικού Πάρκου Κιμπάλε.

A massive chimpanzee group in Uganda’s Kibale National Park has indeed split into rival factions and engaged in a deadly “civil war” pic.twitter.com/ar39OODpHN

— DARWIN (@D4RW1NEXE) April 9, 2026

«Αυτοί οι χιμπατζήδες κάποτε κυκλοφορούσαν χέρι-χέρι», λέει ο ανθρωπολόγος Άαρον Σάντελ, «και τώρα αλληλοσκοτώνονται». Ο Σάντελ είναι ο επικεφαλής της μελέτης που δημοσίευσε η επιστημονική επιθεώρηση Science για την ένταση και τη διάρκεια αυτής της ξαφνικής βίαιης συμπεριφοράς των χιμπατζήδων Ngogo, η οποία ενδέχεται να ρίξει φως στο πώς ξεκίνησαν οι συγκρουσιακές σχέσεις στους πρώτους ανθρώπους. Ο καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και εκ των διευθυντικών στελεχών του Ngogo Chimpanzee Project εξήγησε στο Science ότι οι χιμπατζήδες είναι ένα είδος με εξαιρετικά αντίληψη της περιοχής τους και είναι συνηθισμένες οι «εχθρικές αλληλεπιδράσεις με χιμπατζήδες άλλων ομάδων. Είναι σαν να έχουν έμφυτο τον φόβο του ξένου». Ωστόσο, σημείωσε ο Σάντελ οι περίπου 200 χιμπατζήδες Ngogo του Κιμπάλε ζούσαν αρμονικά για δεκαετίες. Ξαφνικά χωρίστηκαν σε δύο «παρατάξεις» -γνωστές στους ερευνητές ως οι Δυτικοί και οι Κεντρικοί- οι οποίες συνυπήρχαν ή απλά ανέχονταν η μία την άλλη.

Η ισορροπία άρχισε να διαταράσσεται το 2015. Τότε αρκετά αρσενικά που λειτουργούσαν ως «γέφυρες» μεταξύ των υποομάδων πέθαναν από ασθένειες, αποδυναμώνοντας τους κοινωνικούς δεσμούς. Την ίδια περίοδο, ένας νέος αρχηγός ανέβηκε στην κορυφή της ιεραρχίας. Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Σάντελ, τέτοιες αλλαγές στην ιεραρχία μπορούν να εντείνουν την επιθετικότητα και την ένταση. Καθώς οι συγκρούσεις αυξάνονταν, οι δύο ομάδες απομακρύνθηκαν σταδιακά σε διαφορετικές περιοχές του πάρκου. Μέχρι το 2018, η διάσπαση είχε ολοκληρωθεί. Οι δύο ομάδες δεν διατηρούσαν πλέον καμία κοινωνική ή αναπαραγωγική σχέση, καθώς το τελευταίο μικρό με γονείς από διαφορετικές ομάδες γεννήθηκε το 2015. Το κέντρο της παλιάς κοινότητας μετατράπηκε σε «σύνορο», το οποίο οι χιμπατζήδες περιπολούσαν.

Ο Άαρον Σάντελ και οι συνάδελφοί του πιστεύουν ότι τα ευρήματά τους ενδέχεται να τους βοηθήσουν στην επανεξέταση όσων είναι σήμερα γνωστά για τις ανθρώπινες συγκρούσεις και τον πόλεμο. «Στην περίπτωση της ρήξης Ngogo, άτομα που ζούσαν, τρέφονταν, φρόντιζαν και έκαναν περιπολίες μαζί για χρόνια έγιναν στόχοι θανατηφόρων επιθέσεων με βάση τη συμμετοχή τους σε μια άλλη ομάδα», αναφέρουν στην εργασία τους.

Εάν οι χιμπατζήδες -ένα από τα είδη που είναι γενετικά πιο κοντά στους ανθρώπους- μπορούσαν να το κάνουν χωρίς ανθρώπινες κατασκευές θρησκείας, εθνικότητας και πολιτικών πεποιθήσεων, τότε «η σχεσιακή δυναμική μπορεί να διαδραματίσει μεγαλύτερο αιτιώδη ρόλο στις ανθρώπινες συγκρούσεις από ό,τι συχνά υποτίθεται», εκτιμούν.

Ο Τζέιμς Μπρουκς, ερευνητής στο Γερμανικό Κέντρο Πρωτευόντων στη Γερμανία, δήλωσε ότι ήταν μια «υπενθύμιση του κινδύνου που μπορούν να παρουσιάσουν οι ομαδικές διαιρέσεις στις ανθρώπινες κοινωνίες». Σχολιάζοντας τη μελέτη στο Science, έγραψε: «Οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν από τη μελέτη της ομαδικής συμπεριφοράς άλλων ειδών, τόσο σε καταστάσεις πολέμου όσο και ειρήνης, θυμούμενοι παράλληλα ότι το εξελικτικό τους παρελθόν δεν καθορίζει το μέλλον τους».