Πως η νέα πετρελαϊκή κρίση διαφέρει ήδη από τις προηγούμενες

Η άνοδος στην τιμή του πετρελαίου που λαμβάνει χώρα την τελευταία εβδομάδα έχει λίγα ιστορικά προηγούμενα και όλα τους είχαν μια κοινή συνισταμένη: Οφείλονταν σε σοβαρές διαταραχές του εφοδιασμού, που προκάλεσαν μια παγκόσμια κρίση.

Καταρχήν, να σημειώσουμε ότι ακόμα και τα 120 δολάρια το πρωί της Δευτέρας (9.3.2026) δεν συνιστούν ιστορικό ρεκόρ, καθώς το 2008 αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, είχαν προσεγγίσει τη τιμή των 220 δολαρίων ανά βαρέλι πετρελαίου. Είναι όμως άλλα ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία που καθιστούν την τωρινή πετρελαϊκή κρίση ακόμα χειρότερη, με άγνωστη μεταβλητή τη διάρκειά της.

Ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει τη σημερινή περίσταση είναι ότι πλέον μιλάμε σε απόλυτους αριθμούς για πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από το παρελθόν. Το 20% του χαμένου εφοδιασμού από τον Περσικό υπολογίζεται επί μιας βάσης κατανάλωσης άνω των 100 εκατ. βαρελιών/ημέρα, δηλαδή σχεδόν τη διπλάσια από ότι ήταν π.χ. το 1973.

Εκείνη τη χρονιά αιτία αποτελούσε το εμπάργκο του ΟΠΕΚ, ήταν δηλαδή μια πολιτική απόφαση που μπορούσε να ανακληθεί άμεσα μέσω διαπραγματεύσεων, δίχως να παράγει μόνιμα αρνητικά αποτελέσματα. Ακόμα και έτσι, η τιμή του βαρελιού είχε αυξηθεί 300% μέχρι να δοθεί τέλος. Το δε 1979, η διαταραχή λόγω του Ιράν αφορούσε μόλις το 4% της παγκόσμιας παραγωγής και η τιμή είχε διπλασιαστεί.

Σχολιάζοντας τη νέα κρίση, ο πρόεδρος της Rapidan Energy, Μπομπ Μακνάλι, ανέφερε ότι «σε σύγκριση με τη μέγιστη διαταραχή στο Σουέζ το 1956-57, η τωρινή κατάσταση εκπροσωπεί τη μεγαλύτερη απώλεια εφοδιασμού ιστορικά και την ξεπερνά κατά δύο φορές».

Κάτι που μας έμαθαν οι παλαιότερες κρίσεις είναι ότι σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υπάρχουν όρια στο που μπορεί να φτάσει το επίμαχο ενεργειακό προϊόν, που σήμερα βρίσκεται στο λεγόμενο «price discovery». Αντίστοιχα, οι επιμέρους κυβερνήσεις ή ακόμα και η ίδια η ΕΕ έχουν περιορισμένα εργαλεία στη διάθεσή τους για να ελαφρύνουν το βάρος για τους καταναλωτές.

Αυτονόητο είναι ότι επιδοτήσεις τύπου fuel pass χαρακτηρίζονται από δημοσιονομικούς περιορισμούς και ούτως η άλλως δεν θα μπορέσουν να καλύψουν ολόκληρη την αύξηση σε μόνιμη βάση, αν π.χ. το πετρέλαιο φτάσει τα 150 – 200 δολάρια/βαρέλι και μείνει εκεί για κάποιο χρονικό διάστημα.

Επίσης, οι παραγωγοί, οι ναυτιλιακές και οι εισαγωγείς θα κάνουν ό,τι μπορούν για να βελτιστοποιήσουν τις υπόλοιπες ροές πετρελαίου, όμως μπορούν να το πράξουν μέχρι ενός σημείου. Πλέον σημαντική παρέμβαση στην παρούσα συγκυρία θεωρείται η ανακατεύθυνση ποσοτήτων πετρελαίου στη Σαουδική Αραβία από τα τερματικά του Περσικού σε εκείνα της Ερυθράς Θάλασσας. Εντούτοις, το βασίλειο δεν είναι σε θέση να καλύψει παρά ένα μέρος των χαμένων εξαγωγών από τα Στενά του Ορμούζ.

Έτσι, η αγορά οδεύει ταχύτατα προς εξάντληση των περιθωρίων που προσφέρουν οι εμπορικοί ελιγμοί. Θα ακολουθήσει μοιραία η φάση κατά την οποία η έλλειψη θα γίνει εμφανής στις πλήρεις διαστάσεις της.

Ακολούθως, μόνη λύση για τη συγκράτηση των τιμών γίνεται η καταστροφή της ζήτησης, που σημαίνει προτεραιοποίηση της κατανάλωσης από τις περισσότερο προς τις λιγότερο αναγκαίες χρήσεις, όπως και ελλείψεις στις αγορές που θα επηρεαστούν πιο έντονα. Η έκδοση «δελτίων», ιδίως σε χώρες της Ασίας που δεν διαθέτουν στρατηγικό απόθεμα, δεν απέχει πολύ χρονικά.

Ως έχουν σήμερα τα πράγματα, υπάρχουν σενάρια που θα μπορούσαν να επαναφέρουν την αγορά εκεί που βρισκόταν προηγουμένως, και μαζί της τις τιμές: Αν ο Λευκός Οίκος οπισθοχωρήσει και δώσει τέλος στις επιθέσεις, αν το Ιράν συνθηκολογήσει, ή αν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ανοίξουν τον Περσικό Κόλπο με τρόπο πειστικό και αποτελεσματικό.

Υπάρχουν συνάμα και τα άσχημα σενάρια: Αν συνεχιστεί ο πόλεμος ως έχει και δεχτούν πλήγμα οι παραγωγικές και εξαγωγικές εγκαταστάσεις, τότε όχι μόνο οι τιμές θα πάνε ψηλότερα, αλλά θα αποκτήσουν ένα νέο «πάτωμα», σαφώς ψηλότερο από πριν, ακόμα και αν λήξει η αντιπαράθεση.
 
Προς την ίδια κατεύθυνση θα λειτουργήσει και η αποδέσμευση ποσοτήτων από τα στρατηγικά αποθέματα, αφού η αγορά που θα προκύψει μετά τον πόλεμο θα είναι στενότερη από ότι ήταν προηγουμένως. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, τα μέλη της G7 συζητούν για την αξιοποίηση του 30% του στρατηγικού αποθέματος, δηλαδή μια μεγάλη ποσότητα η οποία θα πρέπει αργότερα να αναπληρωθεί.

Οι εκτιμήσεις της εταιρείας αναλύσεων HFI Research δείχνουν ότι αν η διαταραχή συνεχιστεί ως τα τέλη Μαρτίου, θα χρειαστεί μια άντληση 450 εκατ. βαρελιών από τις αποθήκες σε στεριά και θάλασσα διεθνώς.  

Η αποδέσμευση 30% που συζητείται από το στρατηγικό απόθεμα, αντιστοιχεί σε 300 – 400 εκατ. βαρέλια. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, το 2022 προσφέρθηκαν 180 εκατ. βαρέλια μέσω της συγκεκριμένης πηγής, τα οποία αναπληρώθηκαν στη συνέχεια μονάχα εν μέρει.

To άρθρο Πως η νέα πετρελαϊκή κρίση διαφέρει ήδη από τις προηγούμενες δημοσιεύτηκε στο NewsIT .