Οι 200 της Καισαριανής: Τα πρώτα ονόματα πίσω από τις ιστορικές φωτογραφίες – Οι επόμενες κινήσεις του ΥΠΠΟ

Την αυθεντικότητα των φωτογραφιών που φαίνεται να αποτυπώνουν τη φρίκη της 1ης Μαΐου του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και τις θηριωδίες των ναζιστών στην Ελλάδα αναμένεται να εξετάσουν άμεσα εμπειρογνώμονες από το Υπουργείου Πολιτισμού.

Στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη έρθει σε επαφή με τον συλλέκτη που ανέβασε τις φωτογραφίες από την Καισαριανή στο ebay και τις επόμενες ημέρες θα τον επισκεφθούν στη Γάνδη, ώστε να αποτιμήσουν την αυθεντικότητα, τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εφόσον τεκμηριωθούν η γνησιότητα και η νόμιμη προέλευση, το υπουργείο θα προχωρήσει άμεσα, μέσω της κατάλληλης νομικής οδού, στις απαραίτητες ενέργειες για την απόκτησή της.

Οι δώδεκα φωτογραφίες, απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 αντιστασιακών κομμουνιστών πριν από την εκτέλεσή τους την Πρωτομαγιά του 1944 ως αντίποινα για τη δολοφονία του υποστράτηγου Φραντς Κερχ στους Μολάους της Λακωνίας από αντιστασιακούς. 

Πρόκειται για φωτογραφίες που άνηκαν στο άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε στη Μαλακάσα. 

Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, είναι πολύ πιθανό να πρόκειται για αυθεντικό υλικό, ωστόσο θα πρέπει να προσπελαστούν μία σειρά από νομικά προβλήματα προκειμένου να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος.

Το θέμα θα εξεταστεί και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, καθώς ο χαρακτηρισμός της συλλογής ως μνημείου αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό Δημόσιο.

Οι πρώτες ταυτοποιήσεις

Τουλάχιστον 3 πρόσωπα φαίνεται να έχουν ταυτοποιηθεί μέχρι στιγμής από τις φωτογραφίες της Καισαριανής, ενώ μυστήριο αποτελεί ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο που εμφανίζεται να περπατά αγέρωχος προς το εκτελεστικό απόσπασμα. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις πρόκειται είτε για τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη είτε για τον Βασίλη Παπαδήμα.

Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, καταγόταν από τον Πλατανιά Χανίων (γενν. 1914), ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Σύμφωνα με τα βιογραφικά στοιχεία που έχουν καταγραφεί, οργανώθηκε από νωρίς στο ΚΚΕ, διώχθηκε κατά τη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη το 1939 και πέρασε από φυλακές και τόπους κράτησης (Χανιά, Αβέρωφ, Ακροναυπλία, ιταλικό στρατόπεδο Λάρισας) πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι. Αναφέρεται ακόμη ότι στο στρατόπεδο φρόντιζε ως μάγειρας νεότερους κρατούμενους, ενώ προς τιμήν του έχει δοθεί το όνομά του σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά στα Χανιά.

Οι πρώτες αναφορές στα social media ανέφεραν πως πρόκειται για τον Βασίλη Παπαδήμα, αδερφό του εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα. Γεννημένος στην Πύλο το 1909, εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας και είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο. Συνελήφθη στις 6 Αυγούστου 1941 από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες, βάσει καταλόγων που είχαν παραδοθεί στις δυνάμεις Κατοχής, και ακολούθησε μια διαδρομή κρατήσεων από το στρατόπεδο του Ναυπλίου στη Λάρισα και, τελικά, στο Χαϊδάρι, πριν συμπεριληφθεί στους 200 της Πρωτομαγιάς 1944. 

Σε άλλη φωτογραφία, πιθανολογείται ότι απεικονίζεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, ένας νεαρός άνδρας που φαίνεται να χαμογελά ελαφρά. Εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών και αρτοσκευασμάτων στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα). Μετά την είσοδο των ιταλικών δυνάμεων στην πόλη, συνελήφθη από Έλληνες δωσίλογους και παραδόθηκε στους κατακτητές, κρατήθηκε στις φυλακές Λαμίας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, πριν καταλήξει ανάμεσα στους 200. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, αντιστασιακή δράση είχαν και τα αδέλφια του, Αποστόλης και Βασιλική, με αναφορά και σε δεσμούς με το ΚΚΕ.

Σε ακόμα μια φωτογραφία φαίνεται να αναγνωρίζεται ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, που περιγράφεται ως ένας από τους παλαιότερους αγωνιστές του κλάδου των οικοδόμων, με έντονη συνδικαλιστική δράση ήδη από την εγκατάστασή του στην Ελλάδα ως πρόσφυγας (1922–1924). Διετέλεσε, μεταξύ άλλων, γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, με επανειλημμένες διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες για τη δράση του. Συνελήφθη το 1936 από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, οδηγήθηκε σε εξορία και στην Ακροναυπλία, και το 1941 παραδόθηκε στους Γερμανούς, μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι και εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944 μαζί με τους υπόλοιπους 200.

Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα των Νέων που επικαλείται τον Ηλία Καρμπάτο, συγγραφέα του βιβλίου «Η Σταφιδική Εξέγερση του 1935 – ο άσβεστος μεσοπόλεμος της αγροτιάς», ένας από τους ο άνδρας που φορά ένα κασκέτο στον τοίχο της Καισαριανής είναι ο Μεσσήνιος Χρήστος Κουβελιώτης, ηγετική μορφή του ΚΚΕ και της Αγροτικής Εξέγερσης.

Ο Χρήστος Κουβελιώτης γεννήθηκε στο Πλάσο Πυλίας το 1903. Δούλεψε από μικρός στη γη και σπούδασε Οικονομικά στην Αθήνα. Ήταν πρόεδρος της κοινότητας Μεθώνης και πρόεδρος του Ταμείου Πρόνοιας του Αγροτικού Επιμελητηρίου Καλαμάτας. Πρωτοστάτησε στην οργάνωση των αγροτικών αγώνων και στη μεγάλη Σταφιδική Εξέγερση. Συνελήφθη το 1936 στο χωριό Σαβάλια Ηλείας και εξορίστηκε στη Σίκινο. Αργότερα μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία και από εκεί παραδόθηκε από τη μεταξική δικτατορία στους ναζί κατακτητές. Εκτελέστηκε στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 μαζί με άλλους αγωνιστές. Ο αδελφός του Παναγιώτης είχε εκτελεστεί δέκα μήνες νωρίτερα, τον Ιούλιο του 1943, στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» στη Θεσσαλονίκη από Βούλγαρους φασίστες.

Ο εγγονός του Θρασύβουλου Καλαφατάκη

Ο Θρασύβουλος Μαράκης, εγγονός του στελέχους Θρασύβουλου Καλαφατάκη μιλώντας στην εφημερίδα «Εφ.Συν.», αναφέρεται στη σημασία αυτών των φωτογραφικών ντοκουμέντων για την ιστορική μνήμη και στην ανάγκη το ΚΚΕ να δώσει στη δημοσιότητα το υλικό που διαθέτει.

«Είναι σημαντικό να δοθούν στη δημοσιότητα όλα τα στοιχεία που υπάρχουν. Πρέπει να δοθεί πρόσβαση σε όλο το υλικό, για να μπορέσει ο κόσμος να μάθει την αλήθεια. Είναι κομμάτι της ιστορίας μας», τονίζει. 

Όπως λέει, ο παππούς του ήταν από τους πρώτους που εντάχθηκαν στο ΚΚΕ στην περιοχή των Χανίων και είχε έντονη δράση στον αγροτικό χώρο. Συνελήφθη, φυλακίστηκε και εξορίστηκε, ενώ τελικά εκτελέστηκε από τους Γερμανούς την Πρωτομαγιά του 1944.

Ο ίδιος εξηγεί ότι αναγνώρισε τον παππού του μέσα από τις φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν και ζητά να του δοθούν αντίγραφα: «Θέλω κι εγώ αντίγραφα. Πρέπει να υπάρχει αρχείο, να μπορεί ο καθένας να έχει πρόσβαση και να γνωρίζει την ιστορία της οικογένειάς του». Και προσθέτει: «Δεν είναι μόνο προσωπικό θέμα. Είναι θέμα ιστορικής ευθύνης. Να μη χαθούν αυτά τα στοιχεία».