Τοπικά

Πολυτεχνείο 1973: «Μαρτυρίες» της εξέγερσης μέσα από ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ

Μέσα στο πλήθος και απέναντι από τα άρματα, ο Νίκος Καβουκίδης κινηματογράφησε όσα έζησε η Αθήνα τον Νοέμβριο του 1973. Με αυτά τα πλάνα από το Πολυτεχνείο έφτιαξε το ντοκιμαντέρ «Μαρτυρίες». Η ταινία ξεκινά λίγες ημέρες πριν το τανκ ρίξει την πύλη της Πατησίων και φτάνει ως τον πρώτο εορτασμό της επετείου της φοιτητικής εξέγερσης.

Το υλικό του Καβουκίδη ξεκινά το πρωί της 17ης Νοεμβρίου. Οι φοιτητές έχουν γεμίσει το Πολυτεχνείο, συζητούν και γράφουν συνθήματα στους τοίχους. Όταν σουρουπώνει, άρματα κατεβαίνουν τη λεωφόρο Αλεξάνδρας και στήνονται μπροστά στο κτήριο. Από τον αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό σταθμό, ο εκφωνητής καλεί τον ελληνικό λαό να ενωθεί με τους φοιτητές, με φωνή που τρέμει. Την επομένη, τα τανκς είναι ακόμη εκεί, η Πατησίων πλένεται με μάνικες και στην άσφαλτο κείτονται στραβωμένα κάγκελα. Οι εικόνες του ντοκιμαντέρ είναι συγκλονιστικές.

Από την ταράτσα της Νομικής στην Πατησίων

«Πολύ πριν μπουν στο Πολυτεχνείο οι φοιτητές, κατέγραψα την κατάληψη που έκαναν στη Νομική, στην ταράτσα. Έλεγαν συνθήματα, τραγουδούσαν τραγούδια του Θεοδωράκη, μετά από εκεί έγιναν και οι πρώτες συλλήψεις. Έχω πλάνα από όλα αυτά», είπε ο Νίκος Καβουκίδης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ο δημιουργός έχει δουλέψει τόσο στον παλιό όσο και στον νέο ελληνικό κινηματογράφο. Όπως λέει, από παιδί ένιωθε την ανάγκη να καταγράφει τα κοινωνικά και πολιτικά γεγονότα, και αυτή η ανάγκη τον έσπρωξε και το 1973. Το εργαστήριό του βρισκόταν μόλις δύο τετράγωνα πίσω από το Πολυτεχνείο.

«Εκφωνητές στο Πολυτεχνείο ήταν δύο φίλοι, ο Δημήτρης Παπαχρήστος και ο Λάμπρος Παπαδημητράκης, που μάλιστα ακούγονται στο ντοκιμαντέρ. Όταν μπήκαν οι φοιτητές στο Πολυτεχνείο, μου το είπαν και θέλησα να μπω. Στην αρχή δεν άφηναν να μπαίνει όποιος να ‘ναι, αλλά επειδή ήξερα τα παιδιά, με άφηναν. Έμπαινα από τη Στουρνάρη και άρχισα να τραβώ και να καταγράφω», θυμάται.

Τα πλάνα των δύο τελευταίων ημερών πριν από την εισβολή συνοδεύονται από ηχογραφήσεις του ίδιου του κινηματογραφιστή. Ανάμεσά τους υπάρχει και μέρος των εκπομπών του φοιτητικού σταθμού.

Τα άρματα στη λεωφόρο Αλεξάνδρας

Το βράδυ της 17ης Νοεμβρίου ο Καβουκίδης βρισκόταν στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. «Τραβούσα που κατέβαιναν τα άρματα. Με το που τα είδα, φαντάστηκα ότι πάνε στο Πολυτεχνείο», λέει.

«Εκεί τράβηξα και τα τελευταία πλάνα μου, γιατί μου είχε τελειώσει το φιλμ. Άφησα τη μηχανή και το μαγνητόφωνο (σ.σ. η μηχανή δεν κατέγραφε ήχο) στο θέατρο που έπαιζε η γυναίκα μου, στο θέατρο Πορεία, και πήγα προς το Πολυτεχνείο, για να δω τι γίνεται».

Λίγο νωρίτερα, ο εκφωνητής του Πολυτεχνείου είχε μεταδώσει: «… πώς είναι δυνατόν να κοιμηθείς, όταν τα τανκ έχουν στηθεί μπροστά στις πύλες του Πολυτεχνείου και σημαδεύουν τα παιδιά σου; Πώς είναι δυνατόν να κρυφτείς; Δε μπορούμε να το πιστέψουμε. Για αυτό ακόμα, αυτή τη στιγμή, αγωνιζόμαστε. Να έρθεις κοντά μας. Γιατί πρέπει να κατεβείς σήμερα, αυτή τη στιγμή που το μαθαίνεις, να συνεχίσεις τον αγώνα μας. Κι αν αυτή τη στιγμή μας πιάσουν και αν αυτή τη στιγμή μας σκοτώσουν, ναι, δε φοβόμαστε να πεθάνουμε […]. Αδέρφια μας στρατιώτες, δεν θα σηκώσετε όπλο. […] Αδέλφια μας, στρατιώτες! Αδέλφια μας στρατιώτες! Πώς είναι δυνατόν να σκοτώσετε τα αδέρφια σας! Όλοι πιστεύουμε στη λευτεριά και εγώ πρώτος αρχίζω τον Εθνικό Ύμνο. Από τα Κόκκαλα βγαλμένη… […]».

«Βλέπω το τανκ, πού να πάω, έφυγα για λίγο προς το εργαστήριό μου, που ήταν πιο πάνω, στη Νοταρά», συνεχίζει ο σκηνοθέτης.

Η νύχτα στο εργαστήριο της Νοταρά

Την ίδια ώρα το τανκ έμπαινε στο Πολυτεχνείο και οι φοιτητές σκόρπιζαν για να βρουν καταφύγιο στις γειτονικές πολυκατοικίες. Ο Καβουκίδης διηγείται:

«Φτάνοντας στο εργαστήριο και ανοίγοντας την πόρτα ακούω μια φωνή από το βάθος, “Κύριε Νίκο, κύριε Νίκο, μην κλείνεις, θέλουμε να μπούμε μέσα”. Ήταν ένα γειτονάκι, σπούδαζε ηλεκτρολόγος. Μαζί του ήταν γύρω στα 18 παιδιά, φοιτητές, αγόρια και κορίτσια. Τους άνοιξα και μπήκαν. Κάθισαν και συζητούσαμε μέχρι τις 4 – 5 η ώρα τα ξημερώματα. Αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι οι γυναίκες ήταν πολύ δυναμικές, ήταν, ας πούμε, “μπροστάρες” στον φοιτητικό αγώνα. Μπορώ να πω ότι τα παιδιά δεν ήταν τρομοκρατημένα. Αντιμετώπιζαν πολύ δυναμικά τα όσα συνέβαιναν.

»Την άλλη μέρα, πάλι αστυνομία, κατέβρεχαν, καθάριζαν… Οι φοιτητές μαζεύτηκαν, τους κυνήγησαν και εκεί σκοτώθηκαν πολλοί. Οι αύρες μπήκαν στην πόλη. Ομόνοια, Σύνταγμα, βλέπεις τις εικόνες στις “Μαρτυρίες”. Βαράγανε στο ψαχνό. Ένας από αυτούς ήταν και ο νεαρός που μου φώναξε “να μπούμε, να μπούμε!”. Ήταν 21 ετών».

Έναν χρόνο μετά: τα αιτήματα μένουν ζωντανά

Μια από τις πιο συγκλονιστικές σκηνές του ντοκιμαντέρ γυρίστηκε στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης. Ο Γιάννης Ρίτσος απαγγέλλει «τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας» και το πλήθος ξεσπά σε τραγούδι.

Στο ίδιο σημείο, μια φοιτήτρια εξηγεί γιατί τα αιτήματα του Πολυτεχνείου εξακολουθούσαν να ισχύουν:

«Ορισμένοι μας ρωτάνε τι θέλετε εσείς οι φοιτητές το 1975 και εξακολουθείτε να φωνάζετε, ύστερα από ένα ολόκληρο χρόνο δημοκρατίας. Είναι απλό. Παλεύουμε για τα ίδια προβλήματα που παλέψαμε σε μια ολόκληρη δικτατορία, με κορύφωμα τη θυσία μας στο Πολυτεχνείο.

»Βασικό μας πρόβλημα παραμένει μια πραγματικά ελεύθερη και δημοκρατική Παιδεία σε μια ελεύθερη και ανεξάρτητη Ελλάδα. Σήμερα αυτό το αίτημα περνάει από το αίτημα της κάθαρσης και του εκδημοκρατισμού σε όλα τα επίπεδα της ζωής. Στην πορεία του αγώνα μας συνειδητοποιήσαμε την ταυτότητα των προβλημάτων μας με τον εργαζόμενο λαό και συνεχίσαμε ενωμένοι τον αγώνα μας. Και θα τον συνεχίσουμε σε πείσμα όλων εκείνων που εξακολουθούν να μας λένε, όπως και στη διάρκεια της δικτατορίας, ότι είμαστε μειοψηφία αναρχικών και ταραξιών».

«Η εικόνα είναι ντοκουμέντο»

Οι «Μαρτυρίες» καλύπτουν και όσα έγιναν μετά την πτώση της χούντας. Η ταινία δείχνει την πρώτη πορεία προς την Πρεσβεία των ΗΠΑ και την άφιξη του Καραμανλή. Δείχνει επίσης την επιστροφή των εξόριστων από τη Γυάρο στο Πόρτο Ράφτη, ανάμεσά τους οι Παντελής Βούλγαρης, Σπύρος Χαλβατζής, Κώστας Κάππος και Νίκος Κιάος, καθώς και τους πανηγυρισμούς για το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος που κατάργησε τη Βασιλεία. Ακολουθούν οι προεκλογικές ομιλίες της Ενωμένης Αριστεράς, όπου ο Θεοδωράκης τραγουδά τη Ρωμιοσύνη μαζί με το πλήθος, του ΠΑΣΟΚ, της Ένωσης Κέντρου και της Νέας Δημοκρατίας.

«Εγώ πάντα τραβούσα φάτσα-φόρα. Απέναντι από τα τανκ και τις αύρες και κινδύνευα για αυτό. Αλλά αυτά τα πλάνα που είναι στις “Μαρτυρίες” είναι καταπληκτικά. Ήμουν πάντα μέσα στον κόσμο», λέει.

Ο Καβουκίδης επιστρέφει συχνά στη δύναμη της εικόνας. Πιστεύει ότι μια εικόνα αντέχει όσα χρόνια κι αν περάσουν, και αυτό ήταν που τον έκανε να καταγράφει τα γεγονότα της εποχής του. «Πίστευα πάντα, από μικρός, στη δύναμη της εικόνας. Η εικόνα είναι ντοκουμέντο. Δεν μπορείς να αμφισβητήσεις εάν αυτό που βλέπεις είναι σωστό», καταλήγει.

Δείτε το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ στο Αρχείο της ΕΡΤ: https://archive.ert.gr/6668/

Πηγή newsit.gr

Το άρθρο Πολυτεχνείο 1973: «Μαρτυρίες» της εξέγερσης μέσα από ένα συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ εμφανίστηκε πρώτα στο trikalaenimerosi.gr.

Related Articles

Back to top button