Ηλεκτρικές εγκαταστάσεις άνευ προδιαγραφών στην Ελλάδα – Κίνδυνοι λόγω παλαιότητας κτιρίων και αυξημένης κατανάλωσης ρεύματος

Παρά τη ραγδαία τεχνολογική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κτηρίων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες -και ιδιαίτερα στην Ελλάδα– δεν έχουν εξελιχθεί με τον ίδιο ρυθμό και δεν έχουν προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις.

Σύμφωνα με στοιχεία του Ελληνικού Ινστιτούτου Τεχνολογίας Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (ΕΛΙΤΗΕ) η Ελλάδα έως το 2020 είχε συνολικά περίπου 6,5 εκατ. ηλεκτρικές παροχές σε κτήρια. Το 85,7% (περίπου 5,5 εκατομμύρια) των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν το 1990, ενώ περισσότερα από 2,6 εκατ. (42,1%) είναι άνω των 50 ετών (δηλαδή προ του 1970).

Η παλαιότητα αυτών των εγκαταστάσεων, σε συνδυασμό με την αυξημένη ηλεκτρική κατανάλωση των σύγχρονων νοικοκυριών, δημιουργεί ένα πλαίσιο αυξημένου κινδύνου.

Οι βασικές ελλείψεις που εντοπίζονται στην Ελλάδα, και σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κτηρίων, κυρίως της δεκαετίας του 80 και 90 είναι οι ακόλουθες:

• Δεν διαθέτουν Διάταξη Διαφορικού Ρεύματος – ΔΔΡ (αντιηλεκτροπληξιακό) ή εάν διαθέτουν είναι παλαιού τύπου.
• Δεν διαθέτουν αξιόπιστη γείωση, ιδιαίτερα στην Αττική, λόγω της χρήσης των δικτύων ύδρευσης σαν ηλεκτρόδιο ή ακόμα και ως αγωγού γειώσεως.
• Έχουν παλιές καλωδιώσεις και μόνωση μειωμένης αντοχής χωρίς κατάλληλη μηχανική προστασία.
• Δεν χρησιμοποιούν καθόλου ή έχουν πολύ παλαιάς τεχνολογίας μέσα προστασίας από ηλεκτροπληξία, υπερένταση και πυρκαγιά (π.χ. αυτόματες ασφάλειες, ή ασφάλειες τήξεως που δεν καλύπτουν τις σύγχρονες ανάγκες προστασίας, λόγω των νέων ηλεκτρικών καταναλώσεων).
• Διαθέτουν λίγες πρίζες, με αποτέλεσμα υπερβολική χρήση πολύπριζων διαφόρων τύπων για να τροφοδοτηθούν περισσότερες ηλεκτρικές συσκευές, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο υπερφόρτισης των καλωδίων, οδηγώντας ακόμα και στην πρόκληση πυρκαγιάς.
• Δεν γίνεται συστηματικά ή ανά τακτά χρονικά διαστήματα, επανέλεγχος για την πιστοποίηση της ασφάλειας των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Πολλές εγκαταστάσεις δεν έχουν επανελεγχτεί ποτέ από την αρχική τους ηλεκτροδότηση μέχρι σήμερα.
• Ενώ αρκετές από αυτές έχουν υποστεί ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις και προσθήκες από μη ειδικούς με αποτέλεσμα να αυξάνεται η επικινδυνότητα.

Με βάση ευρωπαϊκές εκτιμήσεις κινδύνου, στην Ελλάδα εκτιμάται ότι σημειώνονται περίπου 4.500 – 5.000 αστικές ηλεκτρικές πυρκαγιές ετησίως.

Οι έλεγχοι στις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις

Οι αρχικοί έλεγχοι, οι τακτικοί επανέλεγχοι και οι έκτακτοι έλεγχοι των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων αποτελούν νομοθετημένη υποχρέωση αλλά και θεμελιώδη παράγοντα πρόληψης και ασφάλειας, καθώς εξασφαλίζουν ότι η ηλεκτρική εγκατάσταση, μιας κατοικίας ή ενός επαγγελματικού χώρου, λειτουργεί χωρίς κρυφές αστοχίες, φθορές ή επικίνδυνες αποκλίσεις από τα ισχύοντα πρότυπα.

Η διαδικασία και τα θετικά αποτελέσματα του κάθε ελέγχου επαληθεύονται με την έκδοση και την υποβολή της Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) η οποία δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική απαίτηση, αλλά μια ουσιαστική υποχρέωση. Με την υπεύθυνη δήλωση αυτή βεβαιώνει ότι η περιγραφόμενη ηλεκτρική εγκατάσταση έχει ελεγχθεί, δοκιμαστεί, μετρηθεί και έχει τελικά κριθεί ασφαλής για τους χρήστες σύμφωνα με τις προδιαγραφές ασφαλείας.

Ο ιδιοκτήτης της εγκατάστασης φέρει την ευθύνη να μεριμνά για την έγκαιρη επανέκδοση της ΥΔΕ, σύμφωνα με τα χρονικά διαστήματα που ορίζει η νομοθεσία (με βάση την κατηγορία στην οποία έχει ενταχθεί το ακίνητο, κάθε τουλάχιστον 10 ή 5 ή 2 έτη), ώστε η εγκατάσταση να παραμένει τεχνικά συμβατή και προ πάντων ηλεκτρικά ασφαλής.

Παράλληλα, ο ηλεκτρολόγος ελεγκτής, που έχει το νόμιμο δικαίωμα να διενεργεί τους παραπάνω ελέγχους, φέρει ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη. Οφείλει όχι μόνο να εκτελεί τους μετρητικούς και οπτικούς ελέγχους και τις δοκιμές με απόλυτη τεχνική ακρίβεια, αλλά και να ενημερώνει με σαφήνεια τον ιδιοκτήτη για κάθε διαπιστωμένη απόκλιση, φθορά ή συνθήκη που ενδέχεται να οδηγήσει σε ηλεκτρικό κίνδυνο ώστε να τη διορθώσει πριν εκδοθεί και υποβληθεί η ΥΔΕ.

Η ΥΔΕ δεν μπορεί να εκδοθεί εάν προηγουμένως δεν έχουν διορθωθεί οι επικίνδυνες αστοχίες επομένως, ο ελεγκτής ηλεκτρολόγος έχει την υποχρέωση να εντοπίζει με πλήρη τεχνική και νομοθετική τεκμηρίωση επικίνδυνες αστοχίες και αποκλίσεις. Η συνεργασία αυτή -με σαφή ευθύνη από την πλευρά του ιδιοκτήτη και με υψηλή επαγγελματική δεοντολογία από την πλευρά του ελεγκτή- αποτελεί τον πυρήνα ενός ασφαλούς κτιριακού περιβάλλοντος που προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, την περιουσία και τη λειτουργικότητα των εγκαταστάσεων.

Υποχρεωτικοί μέγιστοι χρόνοι τακτικού επανελέγχου και έκδοσης – υποβολής ΥΔΕ (από την ισχύουσα νομοθεσία) ανά κατηγορία:

• 10 έτη – Κατοικίες
• 5 έτη – Επαγγελματικοί χώροι
• 2 έτη – Χώροι αυξημένης επικινδυνότητας (π.χ. υπαίθριες επαγγελματικές εγκαταστάσεις) και συνάθροισης κοινού

Προτεινόμενα μέτρα αναβάθμισης ασφαλείας παλιών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων

Τα ακόλουθα προτεινόμενα μέτρα πρέπει να αξιολογηθούν ανά περίπτωση, καθώς είναι σε πολλές περιπτώσεις τα ελάχιστα αναγκαία μέτρα αναβάθμισης μιας κτηριακής ηλεκτρικής εγκατάστασης. Υπάρχουν περιπτώσεις που η εφαρμογή ορισμένων από αυτά, μπορεί να σημαίνει ακόμα και αντικατάσταση όλης της παλιάς ηλεκτρικής εγκατάστασης.

Πιο συγκεκριμένα:

• Υποχρεωτική αναβάθμιση των υπαρχόντων ΔΔΡ τύπου AC σε όλα τα κτήρια, τουλάχιστον σε τύπου Α, καθώς αποτελεί βασικό μέτρο προστασίας έναντι ηλεκτροπληξίας και διαρροών ρεύματος.
• Αντικατάσταση πριζών παλαιών προτύπων (π.χ διπολικών ή τριπολικών) με νέους τύπου Shucko με γείωση.
• Ενίσχυση της υφιστάμενης γείωσης και έλεγχος της συνέχειας των αγωγών προστασίας για την εξασφάλιση καλής λειτουργίας των ΔΔΡ, αλλά και την τήρηση των υπολοίπων μέτρων προστασίας από ηλεκτροπληξία.
• Αντικατάσταση παλαιών καλωδιώσεων, ειδικά αν είναι προ του 1980 καθώς οι μονώσεις τους μπορεί να έχουν υποστεί σημαντική γήρανση. Παράλληλα τόσο για κατοικίες, όσο και για επαγγελματικούς χώρους θα πρέπει να εγκατασταθούν καλώδια σύμφωνα με το νέο κανονισμό πυροπροστασίας δεδομένου ότι τα παλιά καλώδια έχουν πολύ μικρή αντίσταση αλλά και επικίνδυνη αντίδραση (π.χ. εκλύουν επικίνδυνα αέρια και είναι πιθανόν να προκληθεί καπνός κατά την ανάφλεξη) ακόμα και εκδήλωση φωτιάς.
• Ανασχεδιασμός κυκλωμάτων για να αντιμετωπιστούν τα σύγχρονα φορτία, μέσα από την εγκατάσταση νέων γραμμών για κλιματιστικά, φορτιστές αλλά και προς άλλες ενεργοβόρες καταναλώσεις.
• Εγκατάσταση ανιχνευτών καπνού & θερμότητας, ενέργεια που αποτελεί συμπληρωματικό μέτρο πυροπροστασίας, σύμφωνο με τον ΠΔ 41/2018, καθώς μειώνει σημαντικά τον χρόνο εντοπισμού πυρκαγιάς.
• Προστασία έναντι υπερτάσεων (SPD) μέτρο που είναι απαραίτητο σε περιοχές με συχνή κεραυνική δραστηριότητα, ώστε να προστατεύει από βλάβες σε ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές.
• Προσθήκες περισσότερων πριζών ανά χώρο, για αποφυγή χρήσης πολύπριζων.
• Προσθήκη ανιχνευτών εντοπισμού σφάλματος ηλεκτρικού τόξου (AFDD), σε εγκαταστάσεις χώρων με εύφλεκτα υλικά.

Προτεινόμενα προγράμματα και κίνητρα αναβάθμισης και επιδότησης

Ένταξη αναβαθμίσεων κτηριακών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων σε ενεργειακά προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ» ή νέα δράση αποκλειστικά για ηλεκτρικές εγκαταστάσεις με συγκεκριμένες επιδοτήσεις που να αφορά στον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση συγκεκριμένων υποδομών: όπως πινάκων, καλωδίων, ρευματοδοτών, γείωσης. Παράλληλα θα μπορούσαν να δοθούν και ειδικές επιδοτήσεις όπως:

• Φορολογικά κίνητρα – έκπτωση φόρου για εργασίες ηλεκτρικής ανακαίνισης, όπως στις άλλες ενεργειακές αναβαθμίσεις.
• Προγράμματα κοινωνικής προστασίας – Ειδικές δράσεις για ηλικιωμένους, χαμηλόμισθους και ευάλωτα νοικοκυριά.
• Έλεγχος ασφαλείας της κατοικίας ως υπηρεσία δημόσιας υγείας.
• Μειωμένα ασφάλιστρα σε κτίρια των οποίων οι εγκαταστάσεις ελέγχονται συχνότερα από τους ορισμούς της νομοθεσίας.

To άρθρο Ηλεκτρικές εγκαταστάσεις άνευ προδιαγραφών στην Ελλάδα – Κίνδυνοι λόγω παλαιότητας κτιρίων και αυξημένης κατανάλωσης ρεύματος δημοσιεύτηκε στο NewsIT .