Κρίση στη Μέση Ανατολή και ενέργεια στην ατζέντα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Κάτω από τη βαριά σκιά της κλιμακούμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις της στην ενεργειακή αγορά, διεξάγεται σήμερα στις Βρυξέλες η σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με τους ηγέτες της Ε.Ε. να αναζητούν μια άμεση, συντονισμένη και αποτελεσματική απάντηση.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η επίθεση στο Ιράν και η γενικευμένη αποσταθεροποίηση στην περιοχή, που επηρεάζει όχι μόνο την περιφερειακή αλλά και την παγκόσμια ασφάλεια, ενώ ταυτόχρονα πυροδοτεί νέα άνοδο στις τιμές της ενέργειας, πλήττοντας ευρωπαϊκά νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Οι ηγέτες της Ε.Ε. θα εξετάσουν επίσης την επιδεινούμενη κατάσταση στον Λίβανο, στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, παρουσία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες.

Παράλληλα, οι 27 αναμένεται να καταδικάσουν τις αδιάκριτες επιθέσεις του Ιράν στην περιοχή και να εκφράσουν αλληλεγγύη προς τις πληγείσες χώρες. Σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται αναφορά και στη στήριξη των κρατών μελών που βρίσκονται εγγύτερα στην περιοχή, καθώς και στη συμβολή της ΕΕ, μεταξύ άλλων μέσω της παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο και της υποστήριξης προς την Κύπρο.

Σύμφωνα με το προσχέδιο συμπερασμάτων που έχει δοθεί στη δημοσιότητα, οι «27» εκφράζουν έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις, καλώντας σε άμεση αποκλιμάκωση, αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, κυρίως στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Η Ε.Ε. επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο και να στηρίξει χώρες πρώτης γραμμής, ενώ παράλληλα προωθεί την ενίσχυση των ναυτικών αποστολών ASPIDES και ATALANTA για την προστασία εμπορικών και ενεργειακών ροών.

Η ενεργειακή διάσταση της κρίσης βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων. Η αύξηση των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου, ως άμεσο αποτέλεσμα της γεωπολιτικής αστάθειας, αναδεικνύει την ευαλωτότητα της Ευρώπης λόγω της εξάρτησής της από τα ορυκτά καύσιμα. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζει ότι η Ε.Ε. συνεχίζει να «πληρώνει το τίμημα» αυτής της εξάρτησης, με αυξημένο κόστος εισαγωγών. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται βραχυπρόθεσμα μέτρα, όπως πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου, αναδιανομή υπερκερδών από τον ενεργειακό τομέα και προσωρινή χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, ώστε να στηριχθούν οι οικονομίες.

Ωστόσο, δεν υπάρχει πλήρης σύγκλιση μεταξύ των κρατών-μελών: ορισμένα θεωρούν την κρίση παροδική και τηρούν στάση αναμονής, ενώ άλλα πιέζουν για άμεσα μέτρα, φοβούμενα περαιτέρω επιδείνωση της αγοραστικής δύναμης. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναμένεται να δώσει κυρίως πολιτική κατεύθυνση, ζητώντας από την Επιτροπή να παρουσιάσει σύντομα μια «εργαλειοθήκη» στοχευμένων παρεμβάσεων για τη συγκράτηση των ενεργειακών τιμών.

Παράλληλα, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν και άλλους τομείς πολιτικής, όπως τη μετανάστευση, καθώς ενδέχεται να αυξηθούν οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη. Η ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής δράσης καθίσταται πιο επιτακτική υπό το πρίσμα της ευρύτερης γεωπολιτικής αστάθειας.

Αν και η κρίση στη Μέση Ανατολή και η ενέργεια κυριαρχούν, οι ηγέτες θα εξετάσουν και τον πόλεμο στην Ουκρανία, με τον Βολοντίμιρ Ζελέσνκι να ενημερώνει μέσω τηλεδιάσκεψης. Η Ε.Ε. αναμένεται να επαναβεβαιώσει τη στήριξή της προς το Κίεβο, αν και υπάρχουν εμπόδια, όπως η καθυστέρηση στην εκταμίευση δανείου λόγω αντιρρήσεων του Βίκτορ Όρμπαν που θέτει ως όρο την επαναλειτουργία του αγωγού Ντρούζμπα.

Τέλος, η Σύνοδος θα αγγίξει ζητήματα ανταγωνιστικότητας, άμυνας και προϋπολογισμού, με στόχο τη μακροπρόθεσμη ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ε.Ε.