Ανάλυση WSJ: Το καθεστώς του Ιράν άλλαξε, αλλά προς το χειρότερο

Ο Τραμπ πίστευε ότι θα έκανε περίπατο στο Ιράν. Ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ μαζί με το Ισραήλ στόχευε – μεταξύ άλλων – σε αλλαγή καθεστώτος, ξεκινώντας από την εξόντωση κορυφαίων αξιωματούχων, ανάμεσά τους και ο ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ. Έναν μήνα μετά την έναρξη των συγκρούσεων, το αποτέλεσμα είναι το αντίθετο: το καθεστώς όχι μόνο δεν λύγισε, αλλά έγινε πιο σκληρό και πιο επικίνδυνο, όπως επισημαίνει η Wall Street Journal.

Στις 13 Μαρτίου, μια γιγαντιαία διαφημιστική πινακίδα εμφανίστηκε στην πλατεία Ενκελάμπ της Τεχεράνης. Σε αυτήν απεικονιζόταν ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ – με την εκλογή του οποίου δεν χάρηκε καθόλου ο Τραμπ – δεν να στέκεται σε χαρακώματα και να δίνει εντολές σε διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να εκτοξεύσουν πυραύλους κατά των εχθρών. Το μήνυμα παρέπεμπε σε «θεϊκή αποστολή», συγκρίνοντάς τον με τον Ιμάμη Αλί, μια εμβληματική μορφή του Ισλάμ.

Για τους αντιπάλους του καθεστώτος, η εικόνα αυτή αποτυπώνει τον χειρότερο φόβο τους: ένα ακόμη πιο στρατιωτικοποιημένο Ιράν, υπό έναν νεότερο και πιο σκληροπυρηνικό ηγέτη, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο αμερικανοισραηλινός πόλεμος είχε ως στόχο, μεταξύ άλλων, να πέσει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, ξεκινώντας από την εξόντωση κορυφαίων αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων και ο πατέρας του, Αλί Χαμενεΐ. Έναν μήνα μετά την έναρξη των συγκρούσεων, ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη νέα ηγεσία «πιο λογική».

Ωστόσο, το κενό εξουσίας καλύφθηκε από ακόμη πιο ριζοσπαστικά πρόσωπα, με ελάχιστη διάθεση για συμβιβασμό, είτε στο εσωτερικό είτε στο εξωτερικό. «Ο πόλεμος άλλαξε το καθεστώς – και όχι προς το καλύτερο», σημειώνει ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, πρώην επικεφαλής του Ειδικού Γραφείου των ισραηλινών στρατιωτικών υπηρεσιών ασφαλείας για το Ιράν.

Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν, με έντονα αντιδυτική ιδεολογία και μηδενική ανοχή στη διαφωνία, κυριαρχούν πλέον στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας, ενισχυμένοι από τον πόλεμο, τον οποίο αρκετοί θεωρούν προάγγελο της έλευσης ενός μεσσιανικού ηγέτη του σιιτικού Ισλάμ.

Στο επίκεντρο ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Στην καρδιά αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκεται ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος επελέγη από θρησκευτικούς ηγέτες μετά την επιβίωσή του από αεροπορική επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του και άλλα μέλη της οικογένειας. Η απουσία του από τη δημόσια σφαίρα μετά τον διορισμό του έχει πυροδοτήσει εικασίες για την κατάσταση της υγείας του.

Παρά την απουσία του, η ηγεσία που δρα στο όνομά του εμφανίζεται αμετακίνητη, παρά τις βαριές απώλειες από τους βομβαρδισμούς σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και υποδομές. Στο εσωτερικό, εντείνεται η καταστολή με συλλήψεις και εκτελέσεις, ενώ στο εξωτερικό συνεχίζονται επιθετικές κινήσεις, ακόμη και προς γειτονικές αραβικές χώρες.

Παράλληλα, το Ιράν αξιοποιεί τη στρατηγική του θέση, ελέγχοντας ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Οι «σκληροί» παίρνουν τα ηνία

Η νέα ηγεσία πλαισιώνεται από πρόσωπα με ακραίες θέσεις και βεβαρημένο παρελθόν.

Ανάμεσά τους ο νέος επικεφαλής εθνικής ασφάλειας, Μοχάμαντ Μπαγέρ Ζολγκαντρ, με ιστορικό σε ένοπλες επιθέσεις και δολοφονίες πριν την Ιρανική Επανάσταση, αλλά και ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, που κατηγορείται για τη βομβιστική επίθεση στο Μπουένος Άιρες το 1994 και καταζητείται από την Interpol.

Κεντρικό ρόλο διατηρεί και ο Μοχσέν Ρεζαΐ, στρατιωτικός σύμβουλος του Χαμενεΐ, ο οποίος έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα σκληρή ρητορική, προειδοποιώντας για ακόμη πιο βίαιη απάντηση του Ιράν.

Σημαντικό στοιχείο της νέας φάσης είναι η ενίσχυση μιας αποκαλυπτικής ιδεολογίας, γνωστής ως «Mahdism» (Μαχτισμός) που συνδέει την εξάλειψη των εχθρών του Ιράν με την έλευση του Μεσσία του σιιτικού Ισλάμ.

Η ιδεολογία αυτή, που διδάσκεται τόσο σε θρησκευτικές σχολές όσο και σε στρατιωτικά σώματα, φαίνεται να καθοδηγεί σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές της ηγεσίας. «Αν δεις τη συμπεριφορά τους, καταλαβαίνεις ότι καθοδηγούνται από τις ιδεολογικές τους αρχές», σημειώνουν αναλυτές.

Ο Τζαμπέρ Ρατζαμπί, ο οποίος υπηρέτησε στους Φρουρούς της Επανάστασης και είχε σπουδάσει μαζί με τον Χαμενεΐ σε θρησκευτική σχολή στην Κομ, είχε προειδοποιήσει τις αραβικές χώρες της περιοχής για εκείνον, πριν ακόμη την άνοδό του. Σε τηλεοπτική του συνέντευξη στα αραβικά, ο Ρατζαμπί περιέγραψε τον Χαμενεΐ ως έναν σιίτη εξτρεμιστή, που δεν θεωρεί εχθρό μόνο το Ισραήλ, αλλά ενδεχομένως και τους σουνίτες Άραβες.

Παράλληλα, αποκάλυψε ότι ο Χαμενεΐ του είχε μιλήσει για όνειρα που έβλεπε, τα οποία – κατά τον ίδιο – υποδήλωναν ότι είναι ο λεγόμενος «Χορασανί», μια προφητική μορφή που συνδέεται με το τέλος του κόσμου. 

«Αν κάποιος ρωτήσει ποιο είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο για το Ιράν και την περιοχή», κατέληξε, «η απάντηση είναι: ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ».

Παρά τις πιέσεις για διαπραγματεύσεις, η νέα ηγεσία δεν δείχνει διάθεση για υποχωρήσεις. Αντί για αλλαγή καθεστώτος, ο πόλεμος φαίνεται να έχει ενισχύσει τις πιο ακραίες δυνάμεις στο Ιράν, καθιστώντας το τοπίο ακόμη πιο ασταθές.

Όπως προειδοποιούν ειδικοί, το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το Ιράν τελικά θα αλλάξει, αλλά προς ποια κατεύθυνση.

To άρθρο Ανάλυση WSJ: Το καθεστώς του Ιράν άλλαξε, αλλά προς το χειρότερο δημοσιεύτηκε στο NewsIT .