Διαβάζοντας τα άρθρα της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν: Τι ακριβώς πήρε η Ουάσιγκτον, τι έδωσε στην Τεχεράνη

Οι υπογραφές για τη συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν έπεσαν τελικά όχι σε κάποιο θέρετρο στην Ελβετία, όπως είχε κυκλοφορήσει, όχι με χειραψίες και χαμόγελα των δύο προέδρων μπροστά στις κάμερες αλλά εξ αποστάσεως. Ο Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε τη συμφωνία στις Βερσαλλίες, στο δείπνο που παρέθεσε για χάρη του ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Μασούντ Πεζεσκιάν στην Τεχεράνη. Τέθηκε σε ισχύ έτσι ένα μνημόνιο κατανόησης που τερματίζει τον πόλεμο με το Ιράν και ανοίγει τον δρόμο για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Τι ακριβώς πήρε η Ουάσιγκτον και τι έδωσε στην Τεχεράνη; Ο απολογισμός στα ξένα μέσα δεν είναι και τόσο ευνοϊκός για τον Αμερικανό πρόεδρο. Το Bloomberg σχολιάζει πως ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόνλαντ Τραμπ «πάτησε» όλες τις κόκκινες γραμμές, που ο ίδιος είχε θέσει και το CNN μιλάει για μεγάλες παραχωρήσεις από την Ουάσινγκτον και ελάχιστες δεσμεύσεις από το Ιράν.

President Donald J. Trump has SIGNED the Iran Memorandum of Understanding at Versailles in France.pic.twitter.com/JQ6qlbvFAF

— The White House (@WhiteHouse) June 17, 2026

Η «ακτινογραφία» της συμφωνίας

Τώρα που οι ΗΠΑ έδωσαν στη δημοσιότητα το επίσημο κείμενο του μνημονίου κατανόησης (Memorandum of Understanding – MOU) που συμφωνήθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο με το Ιράν, είναι πλέον δυνατό να αναλυθεί το περιεχόμενό του.

Από μια πρώτη ανάγνωση, προκαλεί εντύπωση το εύρος των παραχωρήσεων που εμφανίζεται διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσινγκτον, λαμβάνοντας σχετικά περιορισμένα ανταλλάγματα από την Τεχεράνη. Για όσους έχουν παρακολουθήσει ή συμμετάσχει σε διαπραγματεύσεις με το Ιράν στο παρελθόν, το κείμενο ξεχωρίζει επειδή ικανοποιεί αρκετά από τα πάγια αιτήματα του Ιράν, τα οποία σπάνια είχαν γίνει αποδεκτά στο παρελθόν.

Η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια συμφωνία – σχεδόν οποιαδήποτε συμφωνία – ήταν προτιμότερη από τη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη αξιοποίησε τη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ, ασκώντας πίεση στις ΗΠΑ να πληρώσουν το τίμημα που ζητούσε. Και, σύμφωνα με τους επικριτές της συμφωνίας, η τακτική αυτή απέδωσε.

Στην πράξη, το μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν λαμβάνει άμεσα σημαντικά οικονομικά και πολιτικά οφέλη – συμπεριλαμβανομένης πρόσβασης σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια – με αντάλλαγμα κυρίως τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Για να κατανοήσει κανείς το κείμενο, πρέπει να το διαβάσει ως μια διαδικασία δύο φάσεων.

Η πρώτη φάση ενεργοποιείται αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου. Η δεύτερη μεταθέτει τα πιο δύσκολα και κρίσιμα ζητήματα σε μια «τελική συμφωνία», η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν κοινής συμφωνίας.

Οι άμεσες αμερικανικές παραχωρήσεις

Το Άρθρο 13 του μνημονίου ξεκαθαρίζει ότι με την υπογραφή τίθενται αμέσως σε εφαρμογή τα Άρθρα 4, 5, 10 και 11.

Αυτές είναι οι διατάξεις που παράγουν άμεσα αποτελέσματα.

Άρθρα 4 και 5: Τα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτές, οι Ηνωμένες Πολιτείες τερματίζουν τον ναυτικό αποκλεισμό που είχαν επιβάλει, ενώ το Ιράν δεσμεύεται να απομακρύνει κάθε εμπόδιο – όπως νάρκες ή άλλες απειλές – ώστε η ναυτιλιακή κίνηση στα Στενά του Ορμούζ να επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε διάστημα 30 ημερών.

Αν η συμφωνία περιοριζόταν μόνο σε αυτό το σημείο, θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχής τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για την παγκόσμια οικονομία, καθώς θα αντιμετώπιζε το βασικό πρόβλημα που προκάλεσε την κρίση.

Ωστόσο, το κείμενο δεν σταματά εκεί.

Σύμφωνα με την ανάλυση των επικριτών του, στο σημείο αυτό ουσιαστικά ολοκληρώνονται οι υποχρεώσεις του Ιράν και αρχίζουν οι παραχωρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.

Άρθρο 10: Άρση κυρώσεων στον πετρελαϊκό τομέα

Το άρθρο προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα εκδώσουν αμέσως εξαιρέσεις από τις κυρώσεις που αφορούν:

• τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου,
• τα πετροχημικά προϊόντα,
• τα παράγωγά τους,
• τις τραπεζικές υπηρεσίες,
• τις ασφαλίσεις,
• τις μεταφορές και κάθε συναφή δραστηριότητα.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική παραχώρηση.

Στην ουσία, το Ιράν επανέρχεται σε καθεστώς αντίστοιχο με εκείνο που απολάμβανε μετά τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015 (JCPOA), αποκτώντας τη δυνατότητα να πουλά πετρέλαιο και πετροχημικά προϊόντα στις διεθνείς αγορές χωρίς τους προηγούμενους περιορισμούς.
Ειδικοί στον ενεργειακό τομέα εκτιμούν ότι μόνο αυτή η διάταξη μπορεί να αποφέρει στην Τεχεράνη έσοδα ύψους 60 έως 70 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως.

Με άλλα λόγια, το Ιράν αποκτά τεράστια οικονομικά οφέλη για κάτι που, σύμφωνα με τους επικριτές της συμφωνίας, δεν αποτελεί νέα παραχώρηση: τη διατήρηση ανοικτών των Στενών του Ορμούζ, τα οποία λειτουργούσαν κανονικά και πριν από τη σύγκρουση.

Άρθρο 11: Αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων

Το συγκεκριμένο άρθρο θεωρείται από τα πιο αμφιλεγόμενα.

Προβλέπει ότι οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την υποχρέωση να αποδεσμεύσουν τα παγωμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν.

Παρότι η διατύπωση συνδέει την αποδέσμευση αυτή με την πρόοδο των διαπραγματεύσεων για την τελική συμφωνία, το ίδιο το Άρθρο 13 απαιτεί να έχει ξεκινήσει η εφαρμογή της διάταξης πριν καν αρχίσουν οι συνομιλίες της δεύτερης φάσης.

Αυτό σημαίνει ότι η διαδικασία απελευθέρωσης των κεφαλαίων πρέπει να δρομολογηθεί άμεσα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το γεγονός ότι το κείμενο επιτρέπει στην Κεντρική Τράπεζα του Ιράν να καθορίσει τους τελικούς δικαιούχους των χρημάτων.

Σε προηγούμενες συμφωνίες, όπως η συμφωνία ανταλλαγής κρατουμένων του 2023, τα αποδεσμευμένα κεφάλαια μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για ανθρωπιστικούς σκοπούς ή άλλες μη κυρωμένες δραστηριότητες. Η νέα πρόβλεψη θεωρείται πολύ ευρύτερη και ενδεχομένως πιο ευνοϊκή για την Τεχεράνη.

Οι δεσμεύσεις για το μέλλον

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν το Ιράν αναλαμβάνει ουσιαστικές νέες υποχρεώσεις σε αντάλλαγμα για αυτές τις παραχωρήσεις. Από το κείμενο, η απάντηση φαίνεται να είναι αρνητική.

Άρθρο 8: Τα πυρηνικά όπλα

Η Τεχεράνη «επαναβεβαιώνει» ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα.

Ωστόσο, σχεδόν η ίδια διατύπωση υπήρχε και στη συμφωνία JCPOA του 2015.

Κατά συνέπεια, το άρθρο δεν εισάγει κάποια νέα δέσμευση, αλλά επαναλαμβάνει μια ήδη υφιστάμενη θέση. Είναι γεγονός ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις των τελευταίων μηνών έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, γεγονός που περιορίζει τις δυνατότητες της Τεχεράνης να κινηθεί γρήγορα προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου.

Παρόλα αυτά, το μνημόνιο δεν καθορίζει συγκεκριμένο οδικό χάρτη για μια μόνιμη λύση.

Αντιθέτως, σύμφωνα με τους επικριτές του, καθιστά δυσκολότερες τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις επειδή προσφέρει εκ των προτέρων σημαντική οικονομική ανακούφιση στο Ιράν.

Όσον αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο και το ίδιο το πυρηνικό πρόγραμμα, το κείμενο περιορίζεται να αναφέρει ότι τα ζητήματα αυτά «θα αντιμετωπιστούν επαρκώς στην τελική συμφωνία». Με άλλα λόγια, δεν περιλαμβάνονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις.

Το ταμείο ανοικοδόμησης των 300 δισ. δολαρίων

Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα σημεία του μνημονίου αφορά τη δημιουργία ενός σχεδίου οικονομικής ανασυγκρότησης ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ωστόσο, οι ΗΠΑ έχουν ξεκαθαρίσει ότι «δεν θα δώσουν ούτε σεντς».

Η συμφωνία δεν δημιουργεί άμεσα το ταμείο αυτό, αλλά υποχρεώνει τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς εταίρους τους να καταρτίσουν μέσα σε 60 ημέρες ένα ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής ανάπτυξης για το Ιράν, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.

Σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνεται στο κείμενο, η ύπαρξη αυτού του ταμείου αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.

Χωρίς αυτό, η Τεχεράνη δύσκολα θα αποδεχθεί πρόσθετες δεσμεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Το πιο κρίσιμο σημείο: Η άρση όλων των κυρώσεων

Το Άρθρο 7 θεωρείται από πολλούς το πιο σημαντικό αλλά και το πιο προβληματικό μέρος του μνημονίου.

Η διατύπωσή του προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν, στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, «όλους τους τύπους κυρώσεων» που ισχύουν σήμερα κατά του Ιράν.

Η αναφορά περιλαμβάνει:

• κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ,
• αποφάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA),
• πρωτογενείς και δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις.

Η φράση «όλες οι κυρώσεις» ερμηνεύεται στην Τεχεράνη ως δέσμευση για άρση μέτρων που σχετίζονται όχι μόνο με το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά και με:

• την υποστήριξη τρομοκρατικών οργανώσεων,
• το βαλλιστικό πρόγραμμα,
• τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη,
• τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
• τη διάδοση όπλων.

Μια τέτοια δέσμευση θα υπερέβαινε κατά πολύ όσα είχαν προσφέρει οι Ηνωμένες Πολιτείες σε οποιαδήποτε προηγούμενη διαπραγμάτευση με το Ιράν.

Η μεγάλη παγίδα για το Ισραήλ

Ένα ακόμη στοιχείο που επισημαίνουν οι επικριτές της συμφωνίας είναι ότι το κείμενο δεν κάνει καμία αναφορά:

• στη στήριξη που παρέχει η Τεχεράνη σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ,
• στις κατηγορίες για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
• στις υποθέσεις σχεδιασμού επιθέσεων κατά Αμερικανών πολιτών,
• στα πυραυλικά και μη επανδρωμένα οπλικά συστήματα,
• στο δίκτυο των φιλοϊρανικών οργανώσεων στη Μέση Ανατολή.

Παράλληλα, το Ιράν επιδιώκει – σύμφωνα με την ανάλυση – μια πλήρη απαλλαγή από τις εκκρεμότητες που διατηρεί ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας σχετικά με προηγούμενες στρατιωτικές διαστάσεις του πυρηνικού του προγράμματος.

Θα αντέξει η συμφωνία;

Το μνημόνιο προβλέπει άμεσο και μόνιμο τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, καθώς και δέσμευση ΗΠΑ και Ιράν να μην χρησιμοποιήσουν ή απειλήσουν να χρησιμοποιήσουν στρατιωτική βία η μία εναντίον της άλλης.

Ωστόσο, οι επικριτές του θεωρούν ότι μια τέτοια πρόβλεψη δύσκολα μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς παράλληλες δεσμεύσεις της Τεχεράνης για τις οργανώσεις που υποστηρίζει στην περιοχή.

Συνολικά, η ανάλυση του CNN, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να έχουν παραχωρήσει μεγάλο μέρος της διαπραγματευτικής τους ισχύος προκειμένου να αποκατασταθεί η ελεύθερη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό που υπέγραψε ο Τραμπ δεν είναι το τέλος της ιρανικής κρίσης αλλά ένα στοίχημα 60 ημερών.

To άρθρο Διαβάζοντας τα άρθρα της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν: Τι ακριβώς πήρε η Ουάσιγκτον, τι έδωσε στην Τεχεράνη δημοσιεύτηκε στο NewsIT .