Credit score: Η βαθμολόγηση μιας πτωχευμένης κοινωνίας

Το credit score έρχεται ντυμένο με τις σωστές λέξεις. Αντικειμενικότητα, διαφάνεια, ίση μεταχείριση, επιβράβευση της συνέπειας και δικαιότερη αξιολόγηση του πολίτη.

Σε θεωρητικό επίπεδο, τα επιχειρήματα των δημιουργών του ακούγονται λογικά. Όλοι θα κρίνονται με τους ίδιους κανόνες και η απόφαση δεν θα εξαρτάται από προσωπικές γνωριμίες ή αυθαίρετες εκτιμήσεις.

Μόνο που αυτή η δικαιοσύνη υπάρχει στα χαρτιά. Η κοινωνική πραγματικότητα πάνω στην οποία θα εφαρμοστεί είναι εντελώς διαφορετική.

Η αριθμητική δείχνει ποιον θα αγγίξει

Το 77,5% των οφειλετών χρωστά ποσά κάτω από 3.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή, μόλις το 0,7% συγκεντρώνει το 82,5% του συνολικού χρέους.

Οι αριθμοί αποκαλύπτουν μια τεράστια αντίφαση. Το πραγματικό βάρος του χρέους βρίσκεται σε μια ελάχιστη ομάδα μεγαλοοφειλετών, αλλά η μαζική εφαρμογή του credit score θα αγγίξει πρωτίστως τους πολλούς μικροοφειλέτες.

Αν ο βασικός στόχος ήταν η αντιμετώπιση του μεγάλου ληξιπρόθεσμου χρέους, το ενδιαφέρον θα έπρεπε να είναι στραμμένο στο 0,7%. Ένα οριζόντιο σύστημα βαθμολόγησης, όμως, αποκτά πραγματική δύναμη πάνω στο 77,5%.

Δεν αποδεικνύεται ότι το σύστημα σχεδιάστηκε με δηλωμένο στόχο να τιμωρήσει όσους χρωστούν λίγες εκατοντάδες ή λίγες χιλιάδες ευρώ. Η πρακτική του συνέπεια, όμως, είναι προβλέψιμη. Οι μικροοφειλέτες θα αποτελέσουν τη μεγάλη δεξαμενή των πολιτών που θα καταγράφονται, θα συγκρίνονται και θα αξιολογούνται.

Τα παλιά χρέη μετατρέπονται σε νέο στίγμα

Υπάρχει και ένα δεύτερο στοιχείο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Το 80% του συνολικού ληξιπρόθεσμου αποθέματος είχε δημιουργηθεί έως το 2019.

Το credit score δεν εγκαθίσταται, λοιπόν, σε μια οικονομικά υγιή κοινωνία που ξεκινά από καθαρή βάση. Εγκαθίσταται πάνω στα οικονομικά συντρίμμια μιας ολόκληρης εποχής.

Χρέη που δημιουργήθηκαν στα χρόνια των μνημονίων, της ανεργίας, των λουκέτων και της κατάρρευσης των εισοδημάτων κινδυνεύουν να μετατραπούν σε σημερινό βαθμό οικονομικής αξιοπιστίας.

Μια βαθμολογία που βλέπει μόνο την οφειλή δεν γνωρίζει αν πίσω της υπήρξε απώλεια εργασίας, κλείσιμο επιχείρησης ή αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών. Καταγράφει το αποτέλεσμα, αποσυνδεδεμένο από τις συνθήκες που το δημιούργησαν.

Έτσι, η αποτυχία μιας ολόκληρης οικονομικής περιόδου μεταφέρεται στον πολίτη ως ατομικό ελάττωμα.

Η δικαιοσύνη των αριθμών

Οι δημιουργοί του συστήματος μπορούν να υποστηρίζουν ότι όλοι θα αντιμετωπίζονται με τα ίδια κριτήρια. Αυτό αποτελεί τυπική ισότητα, όχι απαραίτητα πραγματική δικαιοσύνη.

Δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια θέση. Δεν δημιούργησαν όλοι τις οφειλές τους για τους ίδιους λόγους. Και κυρίως, δεν έχουν όλοι την ίδια οικονομική δυνατότητα να καθαρίσουν το παρελθόν τους.

Η εφαρμογή ίδιων κανόνων πάνω σε βαθιά άνισες συνθήκες δεν εξαλείφει την αδικία. Μπορεί απλώς να την αυτοματοποιήσει.

Το σύστημα θα φαίνεται ουδέτερο επειδή θα επεξεργάζεται δεδομένα. Η τεχνολογία, όμως, δεν κάνει μια πολιτική επιλογή δίκαιη. Απλώς την εφαρμόζει γρηγορότερα, μαζικότερα και με λιγότερη ανθρώπινη παρέμβαση.

Από τον οφειλέτη στον βαθμολογούμενο πολίτη

Το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι αν ένας αλγόριθμος μπορεί να υπολογίσει σωστά έναν αριθμό. Είναι τι θα σημαίνει αυτός ο αριθμός για τη ζωή του πολίτη και πόσο εύκολα θα μπορεί να τον ακολουθεί στις μελλοντικές οικονομικές του συναλλαγές.

Ο μικροοφειλέτης παύει να είναι ένας άνθρωπος που κάποτε βρέθηκε σε οικονομική αδυναμία. Μετατρέπεται σε βαθμολογούμενο πολίτη, του οποίου το παρελθόν μπορεί να περιορίζει τις δυνατότητες του μέλλοντος.

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη πολιτική επιλογή που κρύβεται πίσω από την τεχνική γλώσσα. Αντί να εξεταστούν οι αιτίες που γέννησαν τα χρέη, αξιολογούνται εκείνοι που τα κουβαλούν.

Το credit score παρουσιάζεται ως εργαλείο δικαιοσύνης. Στην πράξη, όμως, κινδυνεύει να μετατρέψει τη φτώχεια, την ανεργία και την οικονομική αδυναμία σε μόνιμο βαθμό αναξιοπιστίας.

Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί κάποιο κρυφό σχέδιο εξαπάτησης για να φανεί η κοροϊδία. Αρκεί ότι ένα σύστημα εμφανίζεται ως ουδέτερο και δίκαιο, ενώ αγνοεί επιδεικτικά την κοινωνία πάνω στην οποία εφαρμόζεται.

Μια κοινωνία που πρώτα πτώχευσε και τώρα καλείται να βαθμολογηθεί για τα χρέη της.