Οι Δήμοι θα μπορούν να κάνουν δημοψηφίσματα: από τη νομοθετική πρόβλεψη στην εφαρμογή, έπειτα από δύο δεκαετίες

Για σχεδόν είκοσι χρόνια τα τοπικά δημοψηφίσματα υπήρχαν στη νομοθεσία, χωρίς να περάσουν στην πράξη. Τώρα, με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο θεσμός αποκτά επικαιροποιημένο πλαίσιο λειτουργίας. Για την ενεργοποίησή του, ωστόσο, εκκρεμούν οι τεχνικές ρυθμίσεις και η υπουργική απόφαση που θα καθορίσει τη λειτουργία των ψηφιακών διαδικασιών.

Η πρόβλεψη για τοπικά δημοψηφίσματα υπήρχε ήδη στον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων του 2006, αλλά δεν εφαρμόστηκε, καθώς δεν εκδόθηκε το απαιτούμενο προεδρικό διάταγμα. Το 2018 ο «Κλεισθένης Ι» θέσπισε αναλυτικότερες διαδικασίες, όμως η εφαρμογή τους δεν προχώρησε.

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026, αφιερώνει τα άρθρα 173 έως 181 στα δημοτικά δημοψηφίσματα. Προβλέπει ότι οι δήμοι μπορούν να διοργανώνουν συμβουλευτική ψηφοφορία για ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητάς τους. Από τη διαδικασία εξαιρούνται θέματα δημοσιονομικής διαχείρισης, επιβολής τελών, καθώς και αλλαγής των ορίων ή του αριθμού δήμων και δημοτικών κοινοτήτων. Το αποτέλεσμα έχει χαρακτήρα γνώμης προς το δημοτικό συμβούλιο και δεν το δεσμεύει.

Πώς μπορεί να ξεκινήσει η διαδικασία

Δημοψήφισμα μπορεί να προκηρυχθεί με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, η οποία απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων του συνόλου των μελών του και υπόκειται σε έλεγχο νομιμότητας. Μπορεί επίσης να υπάρξει πρωτοβουλία δημοτών: για να εισαχθεί το αίτημα στο συμβούλιο, πρέπει να συγκεντρωθούν υπογραφές τουλάχιστον του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου. Σε αυτή την περίπτωση, το συμβούλιο αποφασίζει με απλή πλειοψηφία των παρόντων.

Η συγκέντρωση υπογραφών προβλέπεται να γίνεται μέσω ειδικής ψηφιακής πύλης. Ο νόμος προβλέπει επίσης ηλεκτρονική πλατφόρμα για τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας, με τις τεχνικές προδιαγραφές και τις λεπτομέρειες λειτουργίας να καθορίζονται με κοινή υπουργική απόφαση.

Εκκρεμότητες για τα προσωπικά δεδομένα

Η υπουργική απόφαση βρίσκεται στο στάδιο της επεξεργασίας, σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής». Ένα από τα ζητήματα που εξετάζονται αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων όσων αναλαμβάνουν πρωτοβουλία για δημοψήφισμα. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα γνωμοδότησε στις 21 Οκτωβρίου 2026 επί του σχεδίου ΚΥΑ του υπουργείου Εσωτερικών.

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η διατύπωση του ερωτήματος. Το αν ένα ζήτημα μπορεί να τεθεί σε τοπικό δημοψήφισμα εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από το αν εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του δήμου και από το πώς θα διατυπωθεί. Έτσι, ακόμη και μια πρόταση όπως ο καθορισμός ζωνών μεταφοράς συντελεστή δόμησης θα πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα των αρμοδιοτήτων και των προϋποθέσεων του νόμου.

Οι επιφυλάξεις της Αυτοδιοίκησης

Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας υποστηρίζει ότι η συμμετοχή των πολιτών στις τοπικές αποφάσεις ενισχύει τη δημοκρατία, προειδοποιεί όμως ότι τα δημοψηφίσματα δεν πρέπει να μετατραπούν σε πεδίο μικροπολιτικών αντιπαραθέσεων ή εξυπηρέτησης επιμέρους συμφερόντων.

Δήμαρχοι που μίλησαν στην εφημερίδα στάθηκαν κυρίως στο εύρος των θεμάτων που θα μπορούν να τίθενται, αλλά και στο κατά πόσο οι πολίτες θα συμμετέχουν. Ο δήμαρχος Γλυφάδας, Γιώργος Παπανικολάου, εκτίμησε ότι η διαδικασία μπορεί να φωτίσει σημαντικά ζητήματα, αρκεί να αφορά θέματα με ουσιαστικό αντίκτυπο και οι αρμόδιοι να λαμβάνουν υπόψη το αποτέλεσμα. Ο δήμαρχος Αλίμου, Ανδρέας Κονδύλης, επισήμανε ότι η συμμετοχή έχει νόημα όταν υπάρχει δυνατότητα υλοποίησης των αποφάσεων· διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος απογοήτευσης των πολιτών.

Το αν τα τοπικά δημοψηφίσματα θα αποτελέσουν ουσιαστικό εργαλείο συμμετοχής ή θα μείνουν μια θεσμική δυνατότητα περιορισμένης χρήσης θα φανεί στην πράξη, όταν ολοκληρωθούν οι κανονιστικές και τεχνικές εκκρεμότητες.

trikalaenimerosi.gr

Το άρθρο Οι Δήμοι θα μπορούν να κάνουν δημοψηφίσματα: από τη νομοθετική πρόβλεψη στην εφαρμογή, έπειτα από δύο δεκαετίες εμφανίστηκε πρώτα στο trikalaenimerosi.gr.