Μίμηση κινήσεων: Γιατί το παιδί αντιγράφει και τα περιττά βήματα

Η μίμηση κινήσεων μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και πράξεις που δεν χρειάζονται για τον άμεσο στόχο. Οι ερευνητές ονομάζουν αυτή την πιστή αντιγραφή υπερμίμηση και τη συνδέουν με πιθανούς τρόπους μάθησης και κοινωνικής σύνδεσης.

Μπορεί να βοηθά το παιδί να μάθει μια άγνωστη πράξη, έναν κοινωνικό κανόνα ή να νιώσει πιο κοντά στους άλλους. Δεν υπάρχει όμως μία εξήγηση που να καλύπτει κάθε περίπτωση.

Τι μας δείχνει η μίμηση κινήσεων;

Σε εργαστηριακές δοκιμασίες, τα παιδιά έχουν αντιγράψει ολόκληρη τη σειρά που τους έδειξε ένας ενήλικος, ακόμη και τα βήματα που φαίνονται άσχετα με τον στόχο. Σε ένα τέτοιο παράδειγμα, ο ενήλικος χτυπά τρεις φορές την κορυφή ενός κουτιού πριν ανοίξει το κάλυμμα και πάρει το αντικείμενο που βρίσκεται μέσα.

Το χτύπημα δεν χρειάζεται για να ανοίξει το κουτί. Όταν το παιδί το επαναλαμβάνει μαζί με τις υπόλοιπες κινήσεις, οι ερευνητές μιλούν για υπερμίμηση: πιστή αντιγραφή πράξεων που φαίνονται περιττές για τον άμεσο στόχο.

Το φαινόμενο δεν αφορά αποκλειστικά την παιδική ηλικία. Έχει καταγραφεί και σε ενηλίκους, υπενθυμίζοντάς μας ότι η παρατήρηση των άλλων δεν περιορίζεται πάντοτε στην αναζήτηση της πιο σύντομης λύσης.

Μήπως το παιδί νομίζει ότι κάθε βήμα είναι απαραίτητο;

Όταν παρατηρούμε μια άγνωστη διαδικασία, δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσουμε ποια κίνηση έχει σημασία. Η αντιγραφή ολόκληρης της ακολουθίας μπορεί να είναι ένας τρόπος να μη χαθεί κάτι που ίσως αποδειχθεί χρήσιμο.

Αυτή είναι μία από τις πιθανές εξηγήσεις, όχι όμως η μοναδική. Σε μελέτη με διαφανές κουτί, παιδιά 3 έως 4 ετών αντέγραψαν μια κίνηση προς ένα άδειο τμήμα, πριν στραφούν στο τμήμα όπου βρισκόταν η ανταμοιβή. Οι ερευνητές εξέτασαν την εκμάθηση ενός κανόνα ως άλλη πιθανή ερμηνεία.

Στην ίδια γραμμή έρευνας, τα περισσότερα παιδιά 5 ετών δεν είπαν ότι η περιττή κίνηση ήταν αναγκαία για να πάρουν την ανταμοιβή. Το εύρημα δεν στηρίζει την απλή εξήγηση ότι κάθε παιδί αντιγράφει επειδή πιστεύει πως όλες οι κινήσεις προκαλούν το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η διάκριση έχει σημασία για όποιον παρακολουθεί ένα παιδί στο παιχνίδι. Το ότι επαναλαμβάνει ένα βήμα δεν μας λέει από μόνο του τι σκέφτεται για αυτό.

Και αν η αντιγραφή είναι ένας τρόπος σύνδεσης;

Η μίμηση μπορεί να εξυπηρετεί περισσότερα από την εκμάθηση μιας δεξιότητας. Ανασκόπηση στο περιοδικό Child Development Perspectives περιγράφει και την κοινωνική πλευρά της: το παιδί μπορεί να αντιγράφει για να μοιάσει σε ένα πρότυπο ή να δείξει ότι ανήκει σε μια ομάδα.

Σε ένα από τα ευρήματα που παρουσιάζονται εκεί, παιδιά 5 ετών φρόντιζαν ώστε το πρότυπο που μιμούνταν να μπορεί να δει την πράξη τους. Αυτό είναι συμβατό με την ιδέα ότι η αντιγραφή μπορεί να απευθύνεται στον άλλον, σαν ένα μικρό μήνυμα εγγύτητας.

Το περιβάλλον των συνομηλίκων φαίνεται επίσης να έχει σημασία. Σε μία μελέτη, παιδιά 3 και 4 ετών μπορούσαν να εγκαταλείψουν την αποδοτική λύση όταν περισσότερα παιδιά γύρω τους χρησιμοποιούσαν τις περιττές κινήσεις. Στην τελευταία δοκιμή, όταν έκαναν τη δοκιμή μόνοι τους, δεν επανέλαβαν τις περιττές κινήσεις.

Η κοινωνική παρακίνηση, πάντως, δεν είναι η μόνη πιθανή εξήγηση της πιστής μίμησης. Νεότερη ανασκόπηση στο ίδιο περιοδικό επισημαίνει επίσης ότι η μάθηση μέσω απλής παρατήρησης έχει μελετηθεί λιγότερο.

Αντιγράφουν πράγματι τα παιδιά τα πάντα;

Η εικόνα του παιδιού που αναπαράγει μηχανικά κάθε κίνηση δεν αποδίδει όσα δείχνουν οι μελέτες. Σε ένα πείραμα με 20 βρέφη ηλικίας 14 έως 18 μηνών, τα βρέφη μιμήθηκαν σχεδόν διπλάσιες εκούσιες πράξεις του ενηλίκου σε σχέση με τις τυχαίες.

Η μίμηση μπορεί επίσης να συνδέεται με το πώς τα παιδιά καταλαβαίνουν τους κοινωνικούς κανόνες. Σε μελέτη με παιδιά 3 ετών, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα παιδιά συμπέραναν αυθόρμητα την ύπαρξη κανόνα, παρότι ο ενήλικος δεν τον είχε διατυπώσει ρητά, και διαμαρτυρήθηκαν όταν τρίτοι τον παρέβησαν.

Ένα οικείο παράδειγμα είναι να περιμένουμε να καθίσουν όλοι στο τραπέζι πριν αρχίσουμε να τρώμε. Σε μια οικογένεια, αυτή η πράξη μπορεί να είναι συνήθεια ή κοινή σύμβαση, όχι αναγκαίο βήμα για να φάμε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κίνηση μετατρέπεται σε κανόνα. Δείχνει όμως γιατί, όταν παρατηρούμε την αντιγραφή, χρειάζεται να κοιτάζουμε και το πλαίσιο: τι κάνει ο ενήλικος, ποιοι άλλοι είναι παρόντες και τι μπορεί να προσπαθεί να μάθει το παιδί.

Υπάρχει και ένα όριο στις γενικεύσεις. Μεγάλο μέρος της έρευνας έχει γίνει σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα και σε συνθήκες όπου ένας ενήλικος διδάσκει άμεσα το παιδί. Οι εργαστηριακές δοκιμασίες διαφέρουν μεταξύ τους και δεν μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε σπίτι ή πολιτισμική κοινότητα.

Τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητα;

Η παρατήρηση δίνει στους μεγάλους έναν πρακτικό λόγο να προσέχουν όχι μόνο όσα λένε, αλλά και όσα δείχνουν. Αν θέλουμε, για παράδειγμα, ένα παιδί να μάθει να ζητά βοήθεια ή να φέρεται με φροντίδα, μπορούμε να του δείχνουμε αυτές τις συμπεριφορές στην πράξη.

Όταν μια δραστηριότητα έχει πολλά βήματα, βοηθά να εξηγούμε ποια εξυπηρετούν τον στόχο και ποια τα κάνουμε από συνήθεια. Έτσι δίνουμε στο παιδί περισσότερα στοιχεία για να ξεχωρίσει τη λειτουργία μιας κίνησης από την απλή επανάληψή της.

Αν αντιγράψει κάτι περιττό στο παιχνίδι, μπορούμε να το συζητήσουμε και να δοκιμάσουμε μαζί μια ασφαλή εναλλακτική, αντί να θεωρήσουμε ότι δεν σκέφτηκε. Ο διάλογος για το πώς αισθάνονται οι άλλοι μπορεί επίσης να συνοδεύει το παράδειγμα που του δίνουμε.

Μέσα από την παρατήρηση, το παιδί μπορεί να μάθει όχι μόνο μια δεξιότητα, αλλά και τρόπους να συνδέεται με τους άλλους.

Το άρθρο Μίμηση κινήσεων: Γιατί το παιδί αντιγράφει και τα περιττά βήματα εμφανίστηκε πρώτα στο trikalaenimerosi.gr.